لفهم الأمر.ปวดหลังเรื้อรังจากหมอนรองกระดูก من الأسباب والأعراض إلى التشخيص وأساليب العلاج، من قبل فريق من أخصائيي الألم في مستشفى سابينز.
ปวดหลังเรื้อรังจากหมอนรองกระดูก: ภาพรวมและแนวทางการดูแลทางการแพทย์
ألم الظهر المزمن الناتج عن مشاكل هيكلية أمامية (ألم ناتج عن انزلاق غضروفي وألم ناتج عن فقرات)
Anterior Spinal Structures: Discogenic Pain and Vertebrogenic Pain Mechanisms
“หมอครับ ผล MRI ไม่ได้ดูแย่มาก แต่ผมปวดหลังทุกวัน” คำถามและข้อกังวลใจลักษณะนี้เป็นสิ่งทีพบบ่อยมากในคลินิกกระดูกสันหลังและคลินิกเฉพาะทางด้านการจัดการความปวด ในอดีต เมื่อคนไข้ปวดหลังส่วนล่างเรื้อรัง ความสนใจส่วนใหญ่มักมุ่งเป้าไปที่ “หมอนรองกระดูกเสื่อมหรือฉีกขาด” จนหากรักษาประคับประคองแล้วไม่ดีขึ้น ทางเลือกสุดท้ายมักจบลงที่การผ่าตัดเปิดแผลใหญ่เพื่อเชื่อมข้อกระดูกสันหลัง (Spinal Fusion)
ทว่าในความเป็นจริงพบภาวะไม่สอดคล้องกันทางคลินิกอย่างชัดเจน: ผู้ป่วยบางรายผล MRI พบหมอนรองกระดูกเสื่อมรุนแรงแต่ไม่มีอาการ ขณะที่บางรายภาพ MRI เปลี่ยนแปลงเพียงเล็กน้อยกลับปวดทรมานจนใช้ชีวิตไม่ได้ นำไปสู่ความเข้าใจใหม่ในปัจจุบันว่า อาการปวดหลังเรื้อรังจากโครงสร้างด้านหน้าของกระดูกสันหลัง (Anterior Spine Structures) ไม่ได้มาจากตัวหมอนรองกระดูกเพียงอย่างเดียว
กายวิภาคศาสตร์โครงสร้างด้านหน้าของกระดูกสันหลัง
โครงสร้างสรีระที่ทำหน้าที่แบกรับน้ำหนักตัวทางด้านหน้าประกอบด้วย 2 ส่วนสำคัญที่ทำงานเชื่อมโยงกันตลอดเวลา ได้แก่:
- หมอนรองกระดูกสันหลัง (Intervertebral Disc): ทำหน้าที่เสมือนโช้คอัพ คอยดูดซับแรงกระแทกและกระจายแรงกดทับแนวดิ่ง
- แผ่นปลายกระดูกสันหลัง (Vertebral Endplate): เป็นแผ่นกระดูกบาง ๆ ที่วางตัวเป็นรอยต่อระหว่างหมอนรองกระดูกกับตัวเนื้อกระดูกสันหลัง
เมื่อโครงสร้างส่วนใดส่วนหนึ่งเริ่มเสื่อมสภาพ อีกส่วนหนึ่งย่อมได้รับผลกระทบเป็นห่วงโซ่อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
1. Discogenic Pain (อาการปวดจากตัวหมอนรองกระดูก)
เมื่ออายุมากขึ้นหรือมีการใช้งานร่างกายหนักซ้ำ ๆ หมอนรองกระดูกจะค่อย ๆ สูญเสียน้ำและความยืดหยุ่น จนเกิดรอยฉีกขาดขนาดเล็กภายใน (Anular tears) ปัจจุบันพบว่าเมื่อหมอนรองกระดูกแปรสภาพ ร่างกายจะกระตุ้นกระบวนการอักเสบ หลั่งสารเคมีสื่อปวด และมีเส้นประสาทรับความรู้สึกงอกลึกลุกลามเข้าไปในบริเวณเนื้อเยื่อชั้นใน ซึ่งปรกติโครงสร้างนี้จะไม่มีเส้นประสาททอดตัวอยู่
เมื่อเกิดการอักเสบแช่ค้างร่วมกับเส้นประสาทที่งอกใหม่ หมอนรองกระดูกจึงแปรสภาพกลายเป็นแหล่งกำเนิดความปวด (Discogenic Pain)
- อาการแสดงทางคลินิก: ผู้ป่วยจะรู้สึกปวดลึก ๆ บริเวณกึ่งกลางหลังส่วนล่าง อาการจะกำเริบรุนแรงขึ้นทันทีเมื่อมีแรงกดต่อหมอนรองกระดูก เช่น การนั่งทำงานนาน, ขับรถทางไกล, การก้มตัว หรือการก้มยกของหนัก
2. Vertebrogenic Pain (อาการปวดจากแผ่นปลายกระดูกสันหลัง)
นี่คือศาสตร์ความรู้ที่พลิกโฉมวงการระงับปวดในรอบสิบปีที่ผ่านมา ในอดีตแพทย์มองว่าแผ่นปลายกระดูก (Vertebral Endplate) เป็นเพียงส่วนรองรับทางกลศาสตร์ แต่ปัจจุบันพบลึกซึ้งว่า แผ่นปลายกระดูกนี้เป็นจุดศูนย์รวมของเส้นประสาทรับความรู้สึกจำนวนมาก โดยเฉพาะเส้นประสาทส่วนลึกที่ชื่อว่า Basivertebral Nerve (BVN) ซึ่งทอดตัวอยู่ภายในเนื้อกระดูกสันหลัง
เมื่อหมอนรองกระดูกทรุดตัวและสูญเสียฟังก์ชันการกระจายแรง แรงกดทับมหาศาลจะถูกถ่ายเทส่งต่อลงมากระแทกที่แผ่นปลายกระดูกสันหลังโดยตรง เมื่อเกิดขึ้นเรื้อรังจะก่อให้เกิดรอยแตกร้าวขนาดเล็ก กระตุ้นให้เกิดกระบวนการอักเสบและการเปลี่ยนแปลงภายในไขกระดูก ส่งผลให้เส้นประสาท Basivertebral ถูกกระตุ้นและยิงสัญญาณปวดตรงสู่สมองค้างไว้ กล่าวง่าย ๆ คือ สิ่งที่ทำให้ผู้ป่วยปวดรุนแรงไม่ใช่หมอนรองกระดูกโดยตรง แต่เป็นเนื้อกระดูกที่อยู่ติดกับหมอนรองกระดูกต่างหาก
เกณฑ์แยกแยะและสืบค้นรอยโรคผ่านภาพ MRI
ความท้าทายในปัจจุบันคือ ไม่มีอาการแสดงหรือการตรวจร่างกายรูปแบบใดเพียงอย่างเดียวที่สามารถแยกแยะโรคทั้งสองออกจากกันได้อย่างเด็ดขาด แพทย์ระงับปวดจึงจำเป็นต้องส่งตรวจและแปลผลภาพ MRI กระดูกสันหลัง เพื่อค้นหาสัญญาณจำเพาะของรอยโรค:
- รอยโรคหมอนรองกระดูก (Discogenic Sign): แพทย์จะมองหาร่องรอยการสูญเสียน้ำในหมอนรองกระดูก (หมอนรองกระดูกเปลี่ยนเป็นสีดำหรือ Black disc), ความสูงของช่องหมอนรองกระดูกที่ยุบตัวลดลง รอยฉีกขาดของผนังหมอนรองกระดูก หรือจุดสีขาวความเข้มสัญญาณสูงที่เรียกว่า High Intensity Zone (HIZ)
- รอยโรคแผ่นปลายกระดูก (Vertebrogenic Sign): แพทย์จะมองหาการเปลี่ยนแปลงสัญญาณไขกระดูกที่อยู่ติดกับแผ่นปลายกระดูกที่เรียกว่า Modic Change (เช่น Modic Type 1 สัมพันธ์กับการอักเสบเฉียบพลัน และ Modic Type 2 สะท้อนพยาธิสภาพเสื่อมเรื้อรัง) ซึ่งเป็นหลักฐานหลักในการยืนยันภาวะ Vertebrogenic Pain
นวัตกรรมการรักษาแผลเล็กระงับปวดตรงจุด (Targeted Interventions)
เมื่อผู้ป่วยปวดหลังเรื้อรังเฉพาะที่แกนกลางสันหลังยาวนานเกิน 3–6 เดือนโดยไม่มีอาการรากประสาทกดทับร้าวลงขาเป็นอาการเด่น และไม่ตอบสนองต่อการทานยาหรือทำกายภาพบำบัด ปัจจุบันมีนวัตกรรมการรักษาแผลเล็กมุ่งเป้าตัดสัญญาณปวดตรงจุด เพื่อหลีกเลี่ยงการผ่าตัดเชื่อมข้อกระดูกสันหลังขนาดใหญ่:
1. เทคนิค Intradiscal Biacuplasty (สำหรับโรค Discogenic Pain)
เป็นหัตถการแผลเล็กโดยการแทงเข็มเฉพาะทางเข้าไปภายในช่องหมอนรองกระดูกสันหลังปล้องที่มีรอยโรคอักเสบเรื้อรัง แพทย์จะส่งผ่านพลังงานคลื่นวิทยุความถี่สูงควบคู่กับระบบหล่อเย็นภายใน (Cooled Radiofrequency) เพื่อเข้าไปปรับเปลี่ยนและยับยั้งการส่งกระแสประสาทปวดของเส้นประสาทที่งอกใหม่ในหมอนรองกระดูก ช่วยระงับปวดจากตัวหมอนรองได้อย่างมีประสิทธิภาพ
2. เทคนิค Basivertebral Nerve Ablation หรือ BVNA (สำหรับโรค Vertebrogenic Pain)
เป็นหัตถการจี้ทำลายประสาทแผลเล็กที่ได้รับการรับรองจากองค์การอาหารและยาสหรัฐอเมริกา (US FDA) และมีฐานงานวิจัยระยะยาวเกิน 5 ปียืนยันความปลอดภัยสูง แพทย์จะสอดใส่อุปกรณ์จำเพาะเข้าสู่เนื้อกระดูกสันหลังปล้องที่มี Modic Change ภายใต้การนำทางของรังสีเอกซเรย์ จากนั้นจะปล่อยพลังงานความร้อนขนาดเล็กเพื่อทำลายเส้นประสาท Basivertebral Nerve ที่อยู่ภายในเนื้อกระดูกอย่างจำเพาะเจาะจงเพื่อตัดขาดสัญญาณปวดไม่ให้ส่งขึ้นไปถึงสมอง ช่วยให้คนไข้ทุเลาจากอาการปวดหลังแกนกลางเรื้อรัง คืนคุณภาพชีวิตที่ดีโดยไม่ทำให้กระดูกสันหลังสูญเสียองศาการเคลื่อนไหวตามธรรมชาติ
مراجع
- Abel F, Altorfer FCS, Rohatgi V, Gibbs W, Chazen JL. Imaging of Discogenic and Vertebrogenic Pain. Neurosurg Clin N Am. 2025;36(4):485-496.
- van Os WKM, Alvarez-Jimenez R, Cohen SP, et al. Discogenic Low Back Pain. Pain Practice. 2025;25:e70062.
- Pacella G, Natella R, Bruno F, et al. Subacute and Chronic Low-Back Pain: From MRI Phenotype to Imaging-Guided Interventions. Diagnostics. 2026;16(2):240.
- Fischgrund JS, Rhyne A, Franke J, et al. Int J Spine Surg. 2019.
- Khalil JG, Smuck M, Koreckij T, et al. Spine J. 2019.
- Markman JD, Rhyne AL, Sasso RC, et al. Refractory Axial Low Back Pain Management. Pain Med. 2025.
- Kapural L, Vrooman B, Sarwar S, et al. Intradiscal Biacuplasty Outcomes. Pain Med. 2013;2015.
การตรวจวินิจฉัยและแนวทางรักษาเรื่องปวดหลังเรื้อรังจากหมอนรองกระดูก
سيقوم أخصائي علاج الألم بأخذ التاريخ الطبي، وإجراء الفحص البدني، ووضع خطة علاج مناسبة لكل مريض.
علامات تحذيرية تستدعي زيارة الطبيب.
إذا كانت الأعراض تعيق حياتك اليومية أو كانت غير معتادة، فيجب عليك طلب التقييم من أخصائي.
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับปวดหลังเรื้อรังจากหมอนรองกระดูก (FAQ)
ควรเตรียมตัวอย่างไรก่อนพบแพทย์เรื่องปวดหลังเรื้อรังจากหมอนรองกระดูก?
يُنصح بتسجيل الأعراض ومدة المرض وتاريخ العلاج السابق للمساعدة في التشخيص.
การรักษาและฟื้นฟูเรื่องปวดหลังเรื้อรังจากหมอนรองกระดูกใช้เวลานานเท่าไร?
يعتمد وقت التعافي على سبب وشدة الحالة، وسيراقب الطبيب تقدم حالة المريض باستمرار.



