انتقل إلى المحتوى.
مستشفى سابينز، بانكوك
مستشفى سابينز في تايلاندتحرك بشكل أفضل، عش حياة أفضل
آخر تحديث بقلم: الدكتورة ناتايا أودومساكدي

لفهم الأمر.การบล็อกเส้นประสาทซิมพาเทติก من الأسباب والأعراض إلى التشخيص وأساليب العلاج، من قبل فريق من أخصائيي الألم في مستشفى سابينز.

การบล็อกเส้นประสาทซิมพาเทติก: ภาพรวมและแนวทางการดูแลทางการแพทย์

حصر العصب الودي واستئصال العصب.

Sympathetic Blockade and Neurolysis in Interventional Pain Medicine

คนส่วนใหญ่มักคุ้นเคยกับเส้นประสาทรับความรู้สึกเจ็บปวดโดยตรงเมื่อพูดถึงอาการปวด แต่ในความเป็นจริง ร่างกายยังมีระบบประสาทอีกส่วนหนึ่งที่เกี่ยวข้องกับอาการปวดเรื้อรังและการไหลเวียนเลือดผิดปกติ นั่นคือ ระบบประสาทซิมพาเทติก (Sympathetic Nervous System) ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของระบบประสาทอัตโนมัติ

ในภาวะปรกติ ระบบนี้มีหน้าที่ควบคุมการทำงานของร่างกายโดยอัตโนมัติ เช่น การขับเหงื่อ, อุณหภูมิผิวหนัง, การหดและขยายตัวของหลอดเลือดเพื่อไปเลี้ยงแขนขา และการทำงานของอวัยวะภายใน ทว่าเมื่อเกิดรอยโรคจากอุบัติเหตุการบาดเจ็บ, การผ่าตัด, การอักเสบ, โรคหลอดเลือด หรือโรคมะเร็ง ระบบซิมพาเทติกจะเปลี่ยนสภาพแปรปรวนจนกลายเป็นตัวการหลักที่เหนี่ยวนำให้เกิดกลุ่มอาการปวดเรื้อรังได้

Q&A: ความซับซ้อนของอาการปวดอวัยวะภายใน (Visceral Pain)

ทำไมอาการปวดจากอวัยวะภายในจึงระบุตำแหน่งได้ไม่ชัดเจน?

ในขณะที่อาการปวดจากผิวหนัง กล้ามเนื้อ หรือข้อต่อ จะส่งสัญญาณตรงผ่านเส้นประสาทรับความรู้สึกทำให้ผู้ป่วยระบุตำแหน่งจุดปวดได้แจ่มชัด แต่อาการปวดจากอวัยวะภายใน (Visceral Pain) เช่น ตับ, ตับอ่อน, กระเพาะอาหาร, ลำไส้, มดลูก, กระเพาะปัสสาวะ หรือต่อมลูกหมาก มีเส้นทางนำส่งกระแสประสาทที่ซับซ้อนกว่ามาก สัญญาณปวดเหล่านั้นจะเดินทางเกาะรวมไปกับข่ายเส้นประสาทซิมพาเทติกส่วนลึกก่อนจะวิ่งเข้าสู่ไขสันหลังและสมองส่วนบน

กลไกนี้ทำให้ผู้ป่วยปวดมวนลึก ๆ โดยไม่สามารถชี้จุดพิกัดที่ปวดได้อย่างเฉพาะเจาะจง และมักแผ่กระจายเกิดภาวะปวดร้าวสะท้อนไปยังบริเวณอื่นที่อยู่ห่างไกลออกไป เรียกว่า อาการปวดร้าว (Referred Pain) ตัวอย่างที่พบได้บ่อยในทางคลินิก ได้แก่:

  • โรคมะเร็งตับอ่อน หรือตับอ่อนอักเสบเรื้อรัง: มักส่งสัญญาณปวดร้าวทะลุไปกลางหลัง
  • โรคของถุงน้ำดี: มักส่งสัญญาณปวดร้าวขึ้นไปที่ไหล่ขวา
  • โรคกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด: มักส่งสัญญาณปวดร้าวไปแขนซ้าย, คอ หรือขากรรไกร
  • โรคกระเพาะปัสสาวะ หรืออวัยวะในอุ้งเชิงกราน: มักส่งสัญญาณปวดร้าวลงหลังส่วนล่าง, ก้น หรือบริเวณฝีเย็บ

ด้วยเหตุนี้ การทำหัตถการบล็อกระบบประสาทซิมพาเทติก (Sympathetic Block) จึงก้าวเข้ามาเป็นหัวใจสำคัญในการตัดวงจรระงับสัญญาณปวดจากอวัยวะภายใน โดยเฉพาะในผู้ป่วยมะเร็งและผู้ป่วยปวดช่องท้องอุ้งเชิงกรานเรื้อรัง

ข้อบ่งชี้และวัตถุประสงค์ในการทำหัตถการ

หัตถการ Sympathetic Block มิได้จำกัดวงอยู่เพียงแค่การรักษากลุ่มอาการปวดเท่านั้น แต่สามารถนำมาใช้รักษาความผิดปกติทางคลินิกได้ถึง 4 กลุ่มโรคหลัก ดังนี้:

1. กลุ่มอาการปวด (Pain Conditions)

  • Complex Regional Pain Syndrome (CRPS): โรคปวดซับซ้อนเฉพาะที่ (มีอาการปวดแสบร้อนรุนแรง, บวม, สีผิวเปลี่ยน)
  • Phantom Limb Pain: อาการปวดแสบหรือปวดแสบเสียวแปล๊บ ณ แขนขาส่วนที่ถูกตัดอวัยวะทิ้งไปแล้ว
  • Post-herpetic Neuralgia (PHN): อาการปวดแสบร้อนคล้ายไฟช็อตรุนแรงหลังเป็นงูสวัด
  • Cancer Pain & Visceral Pain: อาการปวดทรมานจากโรคมะเร็งและอาการปวดอวัยวะภายในช่องท้อง
  • Chronic Pelvic Pain & Perineal Pain: อาการปวดท้องน้อย/อุ้งเชิงกรานเรื้อรัง และอาการปวดบริเวณฝีเย็บ

2. กลุ่มโรคหลอดเลือดส่วนปลาย (Vascular Disorders)

  • Raynaud Syndrome: ภาวะหลอดเลือดปลายมือปลายเท้าหดตัววิกฤตเมื่อโดนความเย็น จนนิ้วซีดม่วงและเย็นชา
  • Buerger Disease: โรคหลอดเลือดอักเสบอุดตันจากการสูบบุหรี่
  • Peripheral Arterial Disease (PAD) & Critical Limb Ischemia: โรคหลอดเลือดแดงส่วนปลายตีบ และภาวะเนื้อเยื่อแขนขาขาดเลือดวิกฤต

    กลไกการรักษา: การบล็อกซิมพาเทติกจะเข้าไปหยุดคำสั่งหดตัวของหลอดเลือด ส่งผลให้หลอดเลือดขยายตัวทันที อุณหภูมิผิวอุ่นขึ้น เพิ่มเลือดไหลเวียนไปชโลมแผล ขจัดอาการปวดขาดเลือด (Ischemic rest pain) และช่วยเร่งด่วนให้แผลเรื้อรังหายได้ดีขึ้น

3. กลุ่มอาการเหงื่อออกผิดปกติ (Hyperhidrosis): ภาวะหลั่งเหงื่อมากเกินปรกติบริเวณมือหรือรักแร้

4. วัตถุประสงค์หลัก 2 ประการ (Diagnostic vs Therapeutic)

  • Diagnostic Block (บล็อกเพื่อวินิจฉัย): ใช้ฉีดยาชาเฉพาะที่ปริมาณเล็กน้อยเพื่อทดสอบพิสูจน์ทราบว่า ระบบซิมพาเทติกเป็นต้นตอหรือมีส่วนร่วมขยายสัญญาณปวดในคนไข้รายนั้นหรือไม่ (เช่น ในผู้ป่วย CRPS) ช่วยให้แพทย์เข้าใจกลไกโรคเพื่อวางแผนรักษาเฉพาะเจาะจงในขั้นตอนต่อไป
  • Therapeutic Block (บล็อกเพื่อการรักษา): มุ่งเน้นหวังผลลดปวดระยะยาว, เพิ่มการไหลเวียนเลือด, ลดเหงื่อ และคืนองศาการเคลื่อนไหวแขนขาให้ผู้ป่วยกลับมาทำกายภาพบำบัดฟื้นฟูสรีระได้เต็มประสิทธิภาพ

การแบ่งตำแหน่งบล็อกข่ายประสาทซิมพาเทติกทั่วร่างกาย

ลำดับตำแหน่งและพิกัดหัตถการกลุ่มโรคและอาการทางคลินิกที่ตอบสนองดีภาวะแทรกซ้อนที่ต้องเฝ้าระวัง
1Sphenopalatine Ganglion
(SPG Block)
(โพรงจมูกด้านหลัง ใกล้ตา/ไซนัส)
– อาการปวดใบหน้าและศีรษะเรื้อรัง, ปวดประสาทใบหน้า
– โรคปวดศีรษะแบบคลัสเตอร์ (Cluster Headache), ไมเกรนดื้อยา
– โรคไซนัสอักเสบเรื้อรัง, ปวดหน้าหลังบาดเจ็บ
– อาการชาบริเวณจมูกและลำคอ
– น้ำตาไหล, คัดจมูก, รสขมในปาก
(อาการมักสลายตัวหายไปได้เอง)
2Stellate Ganglion Block
(SGB)
(บริเวณคอด้านหน้า ระดับ C6-C7)
– โรคปวดซับซ้อนเฉพาะที่ (CRPS) ช่วงแขน สะบัก หรือมือ
– อาการปวดปรกติและปวดแสบเสียวหลังเป็นงูสวัด, แขนหลอน
– ภาวะหลอดเลือดหดตัว Raynaud, เนื้อเยื่อนิ้วมือขาดเลือด
– Horner Syndrome (หนังตาตก รูม่านตาเล็ก ตาแดง คัดจมูก) เป็นสัญญาณชี้วัดว่าบล็อกสำเร็จ
– เสียงแหบ, กลืนลำบากชั่วคราว, เวียนศีรษะ
3Thoracic Sympathetic
Chain Block
(แนวกระดูกสันหลังระดับอก T2-T3)
– โรคปวดซับซ้อนเฉพาะที่ (CRPS) บริเวณแขนและมือ
– ภาวะหลอดเลือดหดตัวรุนแรง, นิ้วมือขาดเลือดวิกฤต
– ภาวะเหงื่อออกมากผิดปกติที่ฝ่ามือและรักแร้ (Hyperhidrosis)
ภาวะลมรั่วในช่องเยื่อหุ้มปอด (Pneumothorax) ต้องเฝ้าระวังหากคนไข้มีอาการเจ็บแน่นหน้าอกหรือหายใจลำบากเฉียบพลันหลังทำ
4Celiac Plexus Block
(CPB)
(ช่องท้องส่วนบน หลังกระเพาะอาหาร)
– ปวดจากโรคมะเร็งตับอ่อน (ข้อบ่งชี้ที่มีหลักฐานสนับสนุนสูงสุด)
– ปวดจากมะเร็งช่องท้องส่วนบน, ตับอ่อนอักเสบเรื้อรัง
– ปวดร้าวลึกจากตับ, ถุงน้ำดี, กระเพาะ หรือแผลหลังผ่าตัดท้อง
– ความดันโลหิตต่ำชั่วคราว, เวียนศีรษะ, ท้องเสีย
– เลือดออกในช่องท้อง หรือเลือดคั่งหลังเยื่อบุช่องท้อง (Retroperitoneal hematoma)
5ระดับกระดูกสันหลังอกส่วนล่าง Splanchnic Nerve Block– บรรเทาอาการปวดได้ครอบคลุมพื้นที่คล้ายข่ายประสาท Celiac

– เหมาะสำหรับรายที่ก้อนมะเร็งตับอ่อนขนาดใหญ่บดบัง หรือช่องท้องมีพังผืดยึดเกาะหนาแน่นจนเข้าทาง Celiac ไม่ได้
– ลมรั่วหรือเลือดออกในช่องเยื่อหุ้มปอด

– ความดันโลหิตต่ำชั่วคราว, ท้องเสีย, ปวดระบมซี่โครง
6Lumbar Sympathetic Block
(แนวกระดูกสันหลังระดับเอว)
– โรคปวดซับซ้อนเฉพาะที่ (CRPS) ช่วงสะโพก ขา และเท้า
– โรคหลอดเลือดอักเสบ Buerger, ขาขาดเลือดวิกฤตจากเบาหวาน
– บรรเทาอาการปวดขาดเลือดขณะพัก, ภาวะเหงื่อออกท่วมฝ่าเท้า
– ปวดระบมหลังหรือขาหนีบชั่วคราว
– Retrograde Ejaculation (น้ำอสุจิไหลย้อนเข้ากระเพาะปัสสาวะในผู้ชาย หากทำลายประสาทเอวพร้อมกันสองข้าง)
– ชาขาหนีบ (Genitofemoral neuralgia)
7Superior Hypogastric
Plexus Block
(ช่องท้องส่วนล่าง เหนือเชิงกราน)
– ปวดจากโรคเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ (Endometriosis)
– อาการปวดประจำเดือนรุนแรง, ปวดท้องน้อยอุ้งเชิงกรานเรื้อรัง
– อาการปวดร้าวจากโรคมะเร็งในอุ้งเชิงกรานส่วนล่าง
– เลือดออก, ติดเชื้อ
– ความดันโลหิตต่ำชั่วคราว
– ปวดระบมหลังหรือเชิงกรานขนาดย่อม
8Inferior Hypogastric
Plexus Block
(อุ้งเชิงกราน ด้านข้างลำไส้ตรง)
– โรคกระเพาะปัสสาวะอักเสบเรื้อรังอินเตอร์สติเชียล (IC / BPS)
– โรคต่อมลูกหมากอักเสบเรื้อรังในผู้ชาย (Chronic Prostatitis)
– อาการปวดอุ้งเชิงกรานเรื้อรัง และมะเร็งอวัยวะสืบพันธุ์ส่วนลึก
– ปวดระบมในเชิงกรานชั่วคราว
– การบาดเจ็บต่อโครงสร้างอวัยวะข้างเคียง
9حصار العقدة العصبية
(ปลายสุด ด้านหน้ากระดูกก้นกบ)
– อาการปวดกระดูกก้นกบเรื้อรัง (Coccydynia – ทำให้นั่งเก้าอี้ได้นานขึ้น)
– อาการปวดฝีเย็บ, ปวดรูทวารหนักหลังผ่าตัด, ปวดช่องคลอด
– กลุ่มอาการปวดกระเพาะปัสสาวะเรื้อรังแผ่ซ่าน
– ปวดระบมบริเวณก้นกบขนาดย่อมช็อตสั้น
– ชาบริเวณผิวหนังฝีเย็บชั่วคราว

จุดเปลี่ยนสู่หัตถการขั้นสูง: RFA และสารเคมีทำลายประสาท (Neurolysis)

หากแพทย์ระงับปวดทำการบล็อกทดสอบด้วยยาชาเฉพาะที่ (Diagnostic Block) แล้วผู้ป่วยรายงานผลบวกชัดเจนว่าความปวดลดลงอย่างมหาศาล แต่เมื่อยาหมดฤทธิ์แล้วอาการปวดเดิมม้วนกลับคืนมาอย่างรวดเร็ว แพทย์จะพิจารณาขยับระดับเข้าสู่หัตถการทำลายหรือปรับกระแสประสาทระยะยาวเพื่อยืดระยะเวลาผลการระงับปวดให้ยาวนานขึ้น:

1. สำหรับกลุ่มโรคปวดเรื้อรังที่ไม่ใช่มะเร็ง (Chronic Non-Cancer Pain)

มักเลือกใช้เทคโนโลยี Radiofrequency Ablation (RFA – การใช้คลื่นวิทยุความถี่สูงจี้ความร้อน) หรือระบบคลื่นวิทยุความเข้มสูงปรับสัญญาณ (Pulsed Radiofrequency; PRF) ซึ่งเหมาะสำหรับโครงสร้างที่เป็นปมประสาทเดี่ยวหรือแนวลูกโซ่ประสาทซิมพาเทติกชัดเจน เช่น Stellate ganglion, Thoracic sympathetic chain, หรือ Lumbar sympathetic chain

2. สำหรับกลุ่มโรคปวดจากโรคมะเร็ง (Cancer Pain)

มักพิจารณาทำหัตถการ Neurolysis (การฉีดสารเคมีทำลายเส้นประสาทระยะยาว) โดยการฉีดสารละลายแอลกอฮอล์เข้มข้น (Alcohol) หรือฟีนอล (Phenol) เข้าไปทำลายข่ายโครงข่ายประสาทซิมพาเทติกส่วนลึกขนาดใหญ่โดยตรง โดยเฉพาะในระดับข่ายประสาทช่องท้องส่วนบน (Celiac Plexus Neurolysis) และข่ายอุ้งเชิงกรานส่วนล่าง ซึ่งการทำสารเคมีนิวโรไลซิสจะให้ผลการระงับปวดที่เฉียบขาด แม่นยำ และยาวนานกว่าระบบคลื่นความร้อนในผู้ป่วยมะเร็งอย่างมีนัยสำคัญ ช่วยให้คนไข้สามารถลดหรือหยุดการรับประทานยาแก้ปวดกลุ่มโอปิออยด์ (Opioids) ขนาดสูงลงได้ ส่งผลให้ทานอาหารได้ดีขึ้น นอนหลับสนิท และคืนคุณภาพชีวิตที่ดีในช่วงวาระสำคัญ

ข้อแนะนำการเตรียมตัวหลังหัตถการขั้นสูง: หัตถการเหล่านี้ส่วนใหญ่ทำภายใต้เครื่องเอกซเรย์นำทางเคลื่อนที่ (Fluoroscopy) หรือเครื่องเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT Guidance) ร่วมกับการให้ยานอนหลับทางหลอดเลือดดำ (IV Sedation) ผู้ป่วยจึงต้องงดน้ำงดอาหารอย่างเข้มงวด, แจ้งประวัติการทานยาละลายลิ่มเลือด และในรายที่ทำหัตถการทำลายประสาทด้วยสารเคมี (Neurolysis) แพทย์มักจะพิจารณาให้นอนพักฟื้นเฝ้าสังเกตอาการความดันโลหิตและระบบขับถ่ายในโรงพยาบาลอย่างปลอดภัยเป็นเวลา 1 คืน

مراجع

  • Harden RN, Oaklander AL, Burton AW, et al. Complex Regional Pain Syndrome: Practical Diagnostic and Treatment Guidelines, 5th Edition. Pain Medicine. 2022;23(Suppl 1):S1-S53.
  • Bruehl S. Complex Regional Pain Syndrome. BMJ. 2015;351:h2730.
  • Deer TR, Pope JE, Lamer TJ, et al. The Neurostimulation Appropriateness Consensus Committee (NACC) Recommendations for Sympathetic Blocks and Neurolytic Procedures. Neuromodulation. 2024;27(1):1-24.
  • Wyse JM, Carone M, Paquin SC, et al. Randomized Controlled Trial of Celiac Plexus Neurolysis for Pancreatic Cancer Pain. Journal of Clinical Oncology. 2011;29(26):3541-3546.
  • Kaufman M, Singh G, Das S, et al. Efficacy of Celiac Plexus Block and Neurolysis in the Management of Chronic Upper Abdominal Pain. Current Pain and Headache Reports. 2023;27(5):329-338.
  • Garcea G, Thomasset SC, Berry DP, Tordoff SG. Percutaneous Splanchnic Nerve Radiofrequency Neurolysis for Pancreatic Cancer Pain. HPB (Oxford). 2005;7(2):140-144.
  • Gupta M, Kumar A, Gupta P, et al. Ganglion Impar Block in Chronic Perineal Pain and Coccydynia: A Systematic Review. Pain Physician. 2023;26(4):E411-E425.
  • Gunduz OH, Sencan S, Kenis-Coskun O. Pain Relief Due to Transsacrococcygeal Ganglion Impar Block in Chronic Coccygodynia. Pain Medicine. 2015;16(7):1278-1281.
  • Abd-Elsayed A, Jackson M, Gu SL. Lumbar Sympathetic Block and Neurolysis: Indications, Techniques and Outcomes. Current Pain and Headache Reports. 2022;26(8):623-631.
  • Waldman SD. Atlas of Interventional Pain Management. 5th ed. Philadelphia: Elsevier; 2019.

การตรวจวินิจฉัยและแนวทางรักษาเรื่องการบล็อกเส้นประสาทซิมพาเทติก

سيقوم أخصائي علاج الألم بأخذ التاريخ الطبي، وإجراء الفحص البدني، ووضع خطة علاج مناسبة لكل مريض.

علامات تحذيرية تستدعي زيارة الطبيب.

إذا كانت الأعراض تعيق حياتك اليومية أو كانت غير معتادة، فيجب عليك طلب التقييم من أخصائي.

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการบล็อกเส้นประสาทซิมพาเทติก (FAQ)

ควรเตรียมตัวอย่างไรก่อนพบแพทย์เรื่องการบล็อกเส้นประสาทซิมพาเทติก?

يُنصح بتسجيل الأعراض ومدة المرض وتاريخ العلاج السابق للمساعدة في التشخيص.

การรักษาและฟื้นฟูเรื่องการบล็อกเส้นประสาทซิมพาเทติกใช้เวลานานเท่าไร?

يعتمد وقت التعافي على سبب وشدة الحالة، وسيراقب الطبيب تقدم حالة المريض باستمرار.

دعنا نعتني بك.

اتصل بنا للحصول على معلومات أو لتحديد موعد مع الطبيب.

مؤلف المقال

الأطباء المعنيون

الحزم ذات الصلة

الاستئصال بالترددات الراديوية المبردة - المفصل العجزي الحرقفي

علاج الألم المزمن في المفصل العجزي الحرقفي بتقنية الترددات الراديوية الباردة، التي تساعد على تقليل انتقال إشارات الألم من الأعصاب المستهدفة. مناسب لـ...

انظر التفاصيل.الاستئصال بالترددات الراديوية المبردة - المفصل العجزي الحرقفي

تخفيف الألم الناتج عن مشاكل مفاصل العمود الفقري باستخدام استئصال العصب بالترددات الراديوية (RF Neurotomy).

قلل من آلام الرقبة والظهر المزمنة الناتجة عن مشاكل مفاصل العمود الفقري باستخدام تقنية الترددات الراديوية (RF Neurotomy)، وهي تقنية تساعد على تقليل انتقال إشارات الألم. يُقدم العلاج فريق من أخصائيي إدارة الألم...

انظر التفاصيل.تخفيف الألم الناتج عن مشاكل مفاصل العمود الفقري باستخدام استئصال العصب بالترددات الراديوية (RF Neurotomy).

مستشفى سابينز

ابدأ بالاهتمام بصحتك على طريقتك الخاصة.

حجز موعد مع الطبيب تحدث إلى أحد الضباط.02-111-3703