အကြောင်းအရာသို့ ကျော်သွားပါ။
Sapiens ဆေးရုံ၊ ဘန်ကောက်
ထိုင်းနိုင်ငံရှိ Sapiens ဆေးရုံပိုကောင်းအောင် လှုပ်ရှားပါ ပိုကောင်းအောင် နေထိုင်ပါ

တင်ပါးဆုံမှ (ကလစ်နှိပ်ခြင်း)၊ အဖေနဲ့အမေရဲ့ဇာတ်လမ်း။ လူတွေရဲ့ဇာတ်လမ်း မင်းဘာလုပ်နေတာလဲ။ စာအုပ်ကို စာအုပ်ရဲ့စာအုပ်ထဲမှာ ရေးထားတယ်။ တင်ပါးဆုံရိုးကြွက်သားဆွဲဆန့်ခြင်း (တင်ပါးဆုံရိုးကြွက်သားဆွဲဆန့်ခြင်း) တင်ပါးဆုံရိုးဆွဲဆန့်ခြင်း

ဆောင်းပါးရေးသားသူ - ပါမောက္ခ ဘန်ချာ ချန်ချူဂျစ်၊ MD.

လူအများအပြားသည် ပေါင်ခြံ (Groin) သို့မဟုတ် တင်ပါးဆုံဆစ် နာတာရှည်နာကျင်မှုကို ခံစားရလေ့ရှိကြပြီး အထူးသဖြင့် ကုလားထိုင်မှ ထချိန်၊ လှေကားတက်ချိန်၊ ကားထဲတွင် အချိန်ကြာမြင့်စွာထိုင်ချိန် သို့မဟုတ် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ချိန်များတွင် ပိုမိုခံစားရတတ်ပါသည်။ အချို့မှာ ကြွက်သားရောင်ရမ်းခြင်း၊ အရွတ်တင်းခြင်း သို့မဟုတ် တင်ပါးဆုံဆစ်ကို အလွန်အကျွံအသုံးပြုခြင်းဟု ရောဂါသတ်မှတ်ခံရသော်လည်း ကုသမှုခံယူပြီးနောက် ရောဂါလက္ခဏာများ သက်သာလာခြင်းမရှိပါ။

အချို့လူနာများတွင် လှုပ်ရှားသည့်အခါ တင်ပါးဆုံမှ “ကလစ်” (Click) သို့မဟုတ် အသံမြည်ခြင်း၊ အဆစ်အတွင်း တစ်ခုခုခံနေသလို ခံစားရခြင်း၊ တင်ပါးဆုံဆစ်သည် တစ်ခါတစ်ရံ ချိတ်မိခြင်း သို့မဟုတ် လော့ခ်ကျသွားသလို ခံစားရခြင်း (Catching/Locking)၊ တင်ပါးဆုံဆစ်ကို ကွေးသည့်အခါ ပေါင်ခြံအတွင်း နက်ရှိုင်းစွာ နာကျင်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် ဖိနပ်၊ ခြေအိတ် ဝတ်ဆင်ခြင်းနှင့် ကားပေါ်တက်ရာတွင် ပုံမှန်ထက် ပိုမိုခက်ခဲခြင်း စသည့် ပုံမှန်မဟုတ်သော လက္ခဏာများ တွေ့ရှိရနိုင်ပါသည်။

ဤလက္ခဏာများသည် တင်ပါးဆုံဆစ် အရိုးနုကွင်း စုတ်ပြဲခြင်း (Hip Labral Tear) ၏ လက္ခဏာများ ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ အဆိုပါအခြေအနေသည် လူငယ်များ၊ အားကစားသမားများနှင့် တင်ပါးဆုံရိုး ပုံသဏ္ဌာန်မမှန်ဘဲ ထိတိုက်မိသော အခြေအနေ သို့မဟုတ် Femoroacetabular Impingement (FAI) ရှိသူများတွင် တင်ပါးဆုံနာကျင်မှု ဖြစ်ပွားရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်းတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။

ဤရောဂါအမည်သည် ဒူးဆစ်အရိုးနုစုတ်ပြဲခြင်း သို့မဟုတ် ကျောရိုးဆစ်ကျွံပြီး အာရုံကြောဖိမိခြင်းတို့ကဲ့သို့ အများကြားဖူးနားဝ မရှိသော်လည်း၊ လက်ရှိတွင် MRI စစ်ဆေးမှုနှင့် တင်ပါးဆုံဆစ် မှန်ပြောင်းကြည့်ခွဲစိတ်မှု (Hip Arthroscopy) နည်းပညာ တိုးတက်လာမှုကြောင့် ဆရာဝန်များသည် ဤအခြေအနေကို ပိုမိုတွေ့ရှိလာကြပြီး နာတာရှည် ပေါင်ခြံနာကျင်မှုရှိသော လူနာအများအပြားသည် တင်ပါးဆုံဆစ် အရိုးနုကွင်း (Acetabular Labrum) ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိမှုကြောင့် ဖြစ်ကြောင်း ပိုမိုနားလည်လာကြပြီ ဖြစ်ပါသည်။

တင်ပါးဆုံဆစ် အရိုးနုကွင်း (Acetabular Labrum) ဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း?

တင်ပါးဆုံဆစ် အရိုးနုကွင်း သို့မဟုတ် Labrum သည် တင်ပါးဆုံဆစ် ခွက်ခေါင်း (Acetabulum) ၏ အစွန်းတစ်ဝိုက်တွင် ဝန်းရံထားသော အရိုးနုတစ်ရှူး (Fibrocartilage) အပြားဖြစ်ပြီး ပေါင်ရိုးထိပ်ခေါင်း (Femoral Head) ကို တင်ပါးဆုံခွက်အတွင်း ပိုမိုတည်ငြိမ်ခိုင်မြဲစွာ ထိန်းထားပေးသော “ရော်ဘာကွင်းဘောင်” သဖွယ် လုပ်ဆောင်ပေးပါသည်။

Labrum သည် အဆစ်အတွင်းရှိ သေးငယ်သော တစ်ရှူးမျှသာ မဟုတ်ဘဲ၊ တင်ပါးဆုံဆစ် တည်ငြိမ်မှုကို မြှင့်တင်ပေးခြင်း၊ ဝန်ဖိအားကို မျှဝေပေးခြင်း၊ အဆစ်ချောဆီအရည် (Synovial Fluid) ကို ထိန်းသိမ်းထားပေးခြင်းနှင့် အဆစ်မျက်နှာပြင် အရိုးနု (Articular Cartilage) ပေါ် ကျရောက်သော ဖိအားကို လျှော့ချပေးခြင်း စသည့် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍများစွာတွင် ပါဝင်ပါသည်။

Labrum သည် မည်သို့ အထောက်အကူပြုသနည်း?

  • တင်ပါးဆုံဆစ် တည်ငြိမ်မှုကို မြှင့်တင်ပေးခြင်း (Joint Stability): ပေါင်ရိုးထိပ်ကို အဆစ်ခွက်အတွင်း ခိုင်မြဲစွာ တွဲဆက်ထားပေးပြီး အဆစ်လွဲခြင်း သို့မဟုတ် ချွတ်ချော်ခြင်း အန္တရာယ်ကို လျှော့ချပေးသည်။
  • ဖိအားဒဏ်ကို မျှဝေပေးခြင်း (Load Distribution): အဆစ်မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ကျရောက်သော ဝန်ဖိအားကို ညီညာစွာ ဖြန့်ဝေပေးကာ နေရာတစ်ခုတည်း ဖိအားစုပြုံခြင်းကို လျှော့ချပေးသဖြင့် အဆစ်မျက်နှာပြင် အရိုးနု ပျက်စီးယိုယွင်းမှုကို ကာကွယ်ပေးသည်။
  • တုန်ခါမှုဒဏ်ကို လျှော့ချပေးခြင်း (Shock Absorption): လမ်းလျှောက်ခြင်း၊ ပြေးခြင်း၊ ခုန်ခြင်း သို့မဟုတ် လှုပ်ရှားမှုအမျိုးမျိုး ပြုလုပ်ရာတွင် တုန်ခါမှုဒဏ်များကို စုပ်ယူလျှော့ချပေးသည်။
  • အဆစ်ချောဆီအရည်ကို ထိန်းသိမ်းပေးခြင်း (Suction Seal Effect): အဆစ်အတွင်း ချောဆီအရည်ကို ထိန်းသိမ်းပေးကာ တင်ပါးဆုံဆစ် ချောမွေ့စွာနှင့် ပွတ်တိုက်မှုကင်းစွာ လှုပ်ရှားနိုင်စေရန် ကူညီပေးသည်။
  • ရေရှည်တွင် တင်ပါးဆုံဆစ်ကို အကာအကွယ်ပေးခြင်း (Long-term Joint Protection): Labrum ကောင်းမွန်စွာ အလုပ်လုပ်သောအခါ အနာဂတ်တွင် အရိုးအဆစ်ရောင်ရမ်းယိုယွင်းခြင်း (Osteoarthritis) ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးသည်။

လေ့လာမှုများအရ Labrum ၏ လုပ်ဆောင်ချက် ဆုံးရှုံးသွားသောအခါ သို့မဟုတ် ၎င်းကို ဖြတ်ထုတ်လိုက်သောအခါ တင်ပါးဆုံဆစ်အတွင်း ဖိအားသည် သိသိသာသာ မြင့်တက်လာနိုင်ပြီး ရေရှည်တွင် အဆစ်ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိရပါသည်။ ထို့ကြောင့် လက်ရှိကုသမှုဆိုင်ရာ အယူအဆသည် စုတ်ပြဲနေသော အစိတ်အပိုင်းကို ဖြတ်ထုတ်ပစ်သည့် ယခင်နည်းလမ်းမှ တတ်နိုင်သမျှ အရိုးနုကွင်းကို ပြန်လည်ချုပ်လုပ်ပြုပြင်ပြီး ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်း (Labral Repair and Preservation) ဘက်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့ပြီ ဖြစ်ပါသည်။

တင်ပါးဆုံဆစ် အရိုးနုကွင်း စုတ်ပြဲခြင်း၏ လက္ခဏာများမှာ အဘယ်နည်း?

Labral Tear ၏ ရောဂါလက္ခဏာများသည် လူတစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မတူညီနိုင်ပါ။ အချို့မှာ အနည်းငယ်သာ နာကျင်မှုရှိသော်လည်း အချို့မှာ လမ်းလျှောက်ခြင်း၊ လေ့ကျင့်ခန်းပြုလုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် နေ့စဉ်လူနေမှုဘဝကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသည်အထိ ပြင်းထန်စွာ နာကျင်ရတတ်ပါသည်။

  • ပေါင်ခြံအတွင်း နက်ရှိုင်းစွာ နာကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် တင်ပါးဆုံ အရှေ့ဘက် နာကျင်ခြင်း (Deep Groin / Anterior Hip Pain): အတွေ့ရအများဆုံး လက္ခဏာဖြစ်ပြီး လူနာများသည် အဆစ်အတွင်း နက်ရှိုင်းစွာ နာကျင်သည်ဟု ဖော်ပြလေ့ရှိကာ အရေပြားပေါ် သို့မဟုတ် သာမန် ကြွက်သားနာကျင်မှုမျိုး မဟုတ်ပါ။ လမ်းလျှောက်ခြင်း၊ ကြာရှည်စွာထိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်းကဲ့သို့သော အဆစ်ကို အသုံးပြုသည့်အချိန်များတွင် ပိုမိုဆိုးရွားလာလေ့ရှိပါသည်။
  • အခြားနေရာများသို့ ပျံ့နှံ့နာကျင်ခြင်း (Referred Pain): ပေါင်ရှေ့ပိုင်း၊ တင်ပါးဆုံဘေးဘက်၊ တင်ပါး သို့မဟုတ် ပေါင်အတွင်းပိုင်းအထိ ပျံ့နှံ့နိုင်သဖြင့် တစ်ခါတစ်ရံ ခါးဆစ် သို့မဟုတ် ဒူးဆစ်ရောဂါများနှင့် မှားယွင်းထင်မှတ်တတ်ကြပါသည်။
  • တင်ပါးဆုံမှ အသံမြည်ခြင်း (Clicking or Popping): အထူးသဖြင့် မတ်တပ်ထရပ်ချိန်၊ ကိုယ်ကိုလှည့်ချိန်၊ ကားပေါ်တက်ချိန် သို့မဟုတ် ကိုယ်ဟန်အနေအထား ပြောင်းလဲချိန်များတွင် ဖြစ်ပေါ်တတ်ပြီး လူနာအချို့မှာ အဆစ်အတွင်း တစ်ခုခု တင်းကနဲ ပြုတ်ထွက်သွားသလို သို့မဟုတ် တင်ပါးဆုံဆစ် လှုပ်ရှားမှု မချောမွေ့တော့သလို ခံစားရတတ်ပါသည်။
  • အဆစ်အတွင်း တစ်ခုခုခံနေသလို ခံစားရခြင်း (Catching or Locking): တင်ပါးဆုံဆစ်ကို ကွေးရာတွင် ကန့်သတ်ခံရခြင်း၊ လှုပ်ရှားမှု အပြည့်အဝမရခြင်း သို့မဟုတ် လှုပ်ရှားစဉ် အဆစ်ချိတ်မိ/တစ်ဆို့သွားသလို ခံစားရခြင်း။
  • အချိန်ကြာမြင့်စွာ ထိုင်သည့်အခါ သို့မဟုတ် တင်ပါးဆုံဆစ် ကွေးသည့်အခါ ပိုမိုနာကျင်ခြင်း (Pain with prolonged sitting or flexion): ဥပမာ- ကားကြာကြာစီးခြင်း၊ ရုံးအလုပ်ကြာကြာထိုင်လုပ်ခြင်း၊ ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်ခြင်း၊ ဖိနပ်/ခြေအိတ် ဝတ်ဆင်ခြင်း၊ ပစ္စည်းကောက်ရန် ကိုင်းညွတ်ခြင်း၊ ကားတက်/ဆင်းခြင်း သို့မဟုတ် လှေကားတက်ခြင်းများတွင် နာကျင်မှု ပိုမိုခံစားရခြင်း။

ဆရာဝန်နှင့် သွားရောက်ပြသသင့်သည့် အခြေအနေများ – ပေါင်ခြံနာကျင်မှုသည် ၆ ပတ်ထက်ပို၍ နာတာရှည်ဖြစ်နေခြင်း၊ တင်ပါးဆုံမှ အသံမြည်ခြင်းနှင့်အတူ နာကျင်မှုပါ တွဲဖက်ခံစားရခြင်း၊ အဆစ်အတွင်း တစ်ခုခုခံနေသလို ခံစားရခြင်း သို့မဟုတ် အနားယူခြင်းနှင့် သာမန်ကုသမှုများ ပြုလုပ်သော်လည်း မသက်သာခြင်းတို့ ဖြစ်ပါသည်။

တင်ပါးဆုံဆစ် အရိုးနုကွင်း အဘယ်ကြောင့် စုတ်ပြဲရသနည်း? (ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ)

လူအများစုသည် အရိုးနုကွင်းစုတ်ပြဲခြင်းကို ပြင်းထန်သော ယာဉ်မတော်တဆမှုများကြောင့်သာ ဖြစ်သည်ဟု ထင်မှတ်ကြသော်လည်း အမှန်တကယ်တွင် လူနာအများအပြား၌ ချော်လဲခြင်း၊ ပြင်းထန်စွာ ဆောင့်မိခြင်း သို့မဟုတ် ရှင်းလင်းသော ဒဏ်ရာရရှိမှု ရာဇဝင်မရှိပါ။ အဓိကအကြောင်းရင်း အများစုမှာ အဆစ်အတွင်း “ထပ်တလဲလဲ ပွတ်တိုက်မှု သို့မဟုတ် ဖိအားဒဏ် ခံရခြင်း” ကြောင့် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

  1. တင်ပါးဆုံရိုး ပုံသဏ္ဌာန်မမှန်ဘဲ ထိတိုက်မိသောအခြေအနေ (Femoroacetabular Impingement; FAI): အတွေ့ရအများဆုံး အကြောင်းရင်းဖြစ်ပြီး၊ ပေါင်ရိုးထိပ်ခေါင်း သို့မဟုတ် တင်ပါးဆုံဆစ်ခွက်၏ ပုံသဏ္ဌာန် မကိုက်ညီမှုကြောင့် တင်ပါးဆုံဆစ်ကို ကွေးသည့်အခါ အရိုးများ ထပ်တလဲလဲ ထိတိုက်မိရာမှ အရိုးနုကွင်း ထိခိုက်ပျက်စီးရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
  • Cam type: ပေါင်ရိုးထိပ်ခေါင်းသည် လုံးဝိုင်းမှုမရှိဘဲ ပေါင်ရိုးလည်ပင်းနေရာတွင် အဖုအထစ် ပေါ်ပေါက်နေခြင်း။
  • Pincer type: တင်ပါးဆုံဆစ်ခွက်သည် အလွန်နက်နေခြင်း သို့မဟုတ် ပေါင်ရိုးထိပ်ကို အလွန်အကျွံ လွှမ်းခြုံထားခြင်း။
  1. ထပ်တလဲလဲ အသုံးပြုရခြင်း သို့မဟုတ် တင်ပါးဆုံဆစ်ကို အများအပြား အသုံးပြုရသော အားကစားများ ပြုလုပ်ခြင်း: ဥပမာ- ဘောလုံး၊ တင်းနစ်၊ ဂေါက်သီး၊ ဘဲလက်အက၊ ကိုယ်ခံပညာ သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်ကို လှည့်ပတ်ခြင်း၊ လမ်းကြောင်းပြောင်းခြင်း သို့မဟုတ် တင်ပါးဆုံဆစ်ကို ထပ်ခါတလဲလဲ ညွှတ်ကွေးရသော လှုပ်ရှားမှုများ ပါဝင်သည့် အားကစားများ။
  2. တင်ပါးဆုံဆစ် မတည်ငြိမ်ခြင်း (Hip Instability): ဥပမာ- အဆစ်ချောင်ခြင်း သို့မဟုတ် တင်ပါးဆုံဆစ်ခွက် တိမ်လွန်းခြင်း (Acetabular Dysplasia) ကြောင့် Labrum သည် ဝန်ဖိအားကို ပိုမိုခံစားရခြင်း။
  3. အသက်အရွယ်အရ ယိုယွင်းလာခြင်း (Degeneration): အသက်အရွယ်ရလာသည်နှင့်အမျှ Labrum ၏ တစ်ရှူးများသည် ပျက်စီးယိုယွင်းလာသဖြင့် ပိုမိုလွယ်ကူစွာ စုတ်ပြဲသွားခြင်း။
  4. ရုတ်တရက် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခြင်း (Acute Trauma): ဥပမာ- ချော်လဲခြင်း၊ ဆောင့်မိခြင်း သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သော မတော်တဆမှုများ (အခြားအုပ်စုများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် တွေ့ရနည်းပါသည်)။

တင်ပါးဆုံဆစ် အရိုးနုကွင်း စုတ်ပြဲခြင်းကို မည်သို့ စစ်ဆေးတွေ့ရှိနိုင်သနည်း?

ရောဂါရှာဖွေရာတွင် လူနာ၏ ရောဂါလက္ခဏာများ၊ ခန္ဓာကိုယ်စမ်းသပ်စစ်ဆေးမှုနှင့် ဓာတ်မှန်ပုံရိပ်ဖော် စစ်ဆေးမှုများကို ပေါင်းစပ်သုံးသပ်ရန် လိုအပ်ပါသည် –

  • ဓာတ်မှန်စစ်ဆေးခြင်း (X-ray): Labrum စုတ်ပြဲမှုကို တိုက်ရိုက်မမြင်နိုင်သော်လည်း တင်ပါးဆုံဆစ်၏ အရိုးတည်ဆောက်ပုံကို စစ်ဆေးရန်နှင့် FAI သို့မဟုတ် အဆစ်ခွက်တိမ်ခြင်းကဲ့သို့သော အရိုးမူမမှန်မှုများကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် အထောက်အကူပြုပါသည်။
  • သံလိုက်ဓာတ်မှန် စစ်ဆေးခြင်း (MRI): Labrum၊ အဆစ်မျက်နှာပြင် အရိုးနုများနှင့် အခြားဖွဲ့စည်းပုံများ အပါအဝင် တင်ပါးဆုံဆစ်အတွင်းရှိ အပျော့စားတစ်ရှူးများကို ရှင်းလင်းစွာ မြင်တွေ့နိုင်စေပါသည်။
  • အဆစ်အတွင်း ဆေးထိုး၍ သံလိုက်ဓာတ်မှန် ရိုက်ကူးခြင်း (MR Arthrography): မစစ်ဆေးမီ အဆစ်အတွင်းသို့ ဆေးရည် (Contrast agent) ထိုးထည့်ခြင်းဖြင့် သေးငယ်သော စုတ်ပြဲမှုများကို ပိုမိုထင်ရှားစွာ မြင်တွေ့နိုင်စေပါသည် (လူနာတိုင်းအတွက် မလိုအပ်ဘဲ ဆရာဝန်၏ အကဲဖြတ်ချက်အပေါ် မူတည်ပါသည်)။

MRI တွင် Labral Tear တွေ့ရှိပါက ခွဲစိတ်ရန် လိုအပ်ပါသလား? သဘာဝအတိုင်း ပြန်ကောင်းနိုင်ပါသလား?

  • ခွဲစိတ်ရန် အမြဲတမ်း မလိုအပ်ပါ: MRI တွင် Labral Tear တွေ့ရှိသော်လည်း မည်သည့်အခါမျှ နာကျင်မှုမခံစားရဖူးသူ အများအပြား ရှိပါသည်။ ထို့ကြောင့် လက်တွေ့ကုသမှုဆိုင်ရာ သဘောတရားမှာ “ဓာတ်မှန်အဖြေကို ကုသခြင်းမဟုတ်ဘဲ လူနာ၏ ရောဂါလက္ခဏာကို အဓိကထား ကုသခြင်း” ဖြစ်ပါသည်။
  • သဘာဝအတိုင်း ပြန်ကောင်းနိုင်ပါသလား?: စုတ်ပြဲနေသော ဒဏ်ရာသည် ပုံမှန်တစ်ရှူးကဲ့သို့ မူလအတိုင်း အပြည့်အဝ ပြန်လည်မဆက်စပ်နိုင်သော်လည်း၊ လူနာအများအပြားသည် ခွဲစိတ်မှုမပါသော ကုသမှုဖြင့် သိသိသာသာ သက်သာလာနိုင်ပါသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် နာကျင်မှုသည် အဆစ်တွင်းဖိအား၊ ရောင်ရမ်းမှုနှင့် တင်ပါးဆုံဆစ်တစ်ဝိုက်ရှိ ကြွက်သားများ၏ ကြံ့ခိုင်မှုတို့နှင့် ဆက်စပ်နေသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။

ခွဲစိတ်မှုမပါသော ကုသမှု (Conservative Treatment) ကို မည်သို့ပြုလုပ်သနည်း?

  • လှုပ်ရှားမှုများကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲခြင်း (Activity Modification): ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်ခြင်း၊ တင်ပါးဆုံဆစ်ကို အလွန်အကျွံကွေးခြင်း၊ မြန်ဆန်စွာ လှည့်ပတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ရောဂါလက္ခဏာ ပိုဆိုးစေသော အားကစားများကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။
  • ကာယကုထုံး ပြုလုပ်ခြင်း (Physical Therapy): တင်ပါးဆုံဆစ် ကြွက်သားများ ကြံ့ခိုင်စေရန် လေ့ကျင့်ပေးခြင်း၊ ဝမ်းဗိုက်နှင့် ခါးအလယ်ပိုင်း ကြွက်သားများ (Core muscles) ကို သန်မာစေခြင်း၊ ခန္ဓာကိုယ် လှုပ်ရှားမှုပုံစံကို ပြုပြင်ခြင်းနှင့် တင်ပါးဆုံဆစ်အတွင်း ဖိအားကို လျှော့ချပေးခြင်း။
  • ဆေးဝါးကုသမှု (Pharmacotherapy): နာကျင်မှုနှင့် ရောင်ရမ်းမှုကို လျှော့ချရန် ဆေးဝါးများ အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ကာယကုထုံး လေ့ကျင့်ခန်းများကို ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ ပြုလုပ်နိုင်စေရန် အထောက်အကူပြုခြင်း။

(ကုသမှုအပေါ် ကောင်းမွန်စွာ တုံ့ပြန်လေ့ရှိသော လူနာများမှာ ပြင်းထန်သော တင်ပါးဆုံဆစ်ရိုးယိုယွင်းမှု မရှိသူများ၊ အဆစ်ခဏခဏ လော့ခ်မကျသူများနှင့် အဆစ်မျက်နှာပြင် အရိုးနု ပျက်စီးမှု နည်းပါးသူများ ဖြစ်ကြပါသည်)။

မည်သည့်အချိန်တွင် ခွဲစိတ်ကုသမှုကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်သနည်း?

အောက်ပါအခြေအနေများတွင် ခွဲစိတ်ကုသမှုကို ရွေးချယ်နိုင်ပါသည် –

  • နာတာရှည် နာကျင်မှုရှိပြီး နေ့စဉ်လူနေမှုဘဝကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေကာ ခွဲစိတ်မှုမပါသော ကုသမှုများကို တုံ့ပြန်မှု မရှိခြင်း။
  • တင်ပါးဆုံဆစ် လော့ခ်ကျခြင်း သို့မဟုတ် ချိတ်မိခြင်း လက္ခဏာများ ထင်ရှားစွာ ရှိနေခြင်း။
  • စုတ်ပြဲမှုကို ကုသရန်နှင့် ပွတ်တိုက်နေသော အရိုးပုံစံကို ပြုပြင်ရန် FAI အခြေအနေ တွဲဖက်တည်ရှိနေခြင်း။
  • အဆင့်မြင့် အားကစားလောကသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လိုခြင်း။

တင်ပါးဆုံဆစ် မှန်ပြောင်းကြည့် အရိုးနုကွင်း ပြုပြင်ခွဲစိတ်ခြင်း (Arthroscopic Labral Repair)

ယခုအခါ ကုသမှုအများစုကို ၃-၅ မီလီမီတာခန့်ရှိသော သေးငယ်သည့် ခွဲစိတ်ဒဏ်ရာလေးများမှတစ်ဆင့် တင်ပါးဆုံဆစ် မှန်ပြောင်းခွဲစိတ်မှု (Hip Arthroscopy) ဖြင့် ဆောင်ရွက်နေပြီး၊ “Preserve the Labrum Whenever Possible” (အရိုးနုကွင်းကို တတ်နိုင်သမျှ အကောင်းဆုံး ပြန်လည်ပြုပြင် ထိန်းသိမ်းခြင်း) ဟူသော ခေတ်မီ အယူအဆအောက်တွင် ပြုလုပ်လျက်ရှိပါသည်။

ခွဲစိတ်မှု အဆင့်ဆင့် –

  1. သေးငယ်သော ခွဲစိတ်ရာလေးများမှတစ်ဆင့် သေးငယ်သော မှန်ပြောင်းကင်မရာနှင့် ခွဲစိတ်ကိရိယာများကို ထည့်သွင်းခြင်း။
  2. စုတ်ပြဲမှု၏ အရွယ်အစားနှင့် တည်နေရာကို အကဲဖြတ်ရန် မှန်ပြောင်းဖြင့် အဆစ်အတွင်းပိုင်းကို စစ်ဆေးခြင်း။
  3. အရိုးနုကွင်းကို ပြန်လည်တွဲဆက်ရန်အတွက် အဆစ်ခွက် အရိုးအစွန်းနေရာကို ပြုပြင်သန့်စင်ပေးခြင်း။
  4. အထူးပြုလုပ်ထားသော ချုပ်ရိုးကျောက်ဆူးများ (Suture Anchor) နှင့် အထူးကြိုးများကို အသုံးပြု၍ စုတ်ပြဲနေသော အရိုးနုကွင်းကို မူလအရိုးမျက်နှာပြင်သို့ ပြန်လည်တွဲဆက် ချုပ်ပေးခြင်း။
  5. ချုပ်လုပ်ထားသော နေရာ၏ တည်ငြိမ်ခိုင်မြဲမှုကို ထပ်မံစစ်ဆေးပြီးနောက် ခွဲစိတ်ရာများကို ပြန်လည်ချုပ်ပိတ်ခြင်း။

အကျိုးကျေးဇူးများ – တင်ပါးဆုံဆစ် တည်ငြိမ်မှုကို တိုးတက်စေခြင်း၊ နာကျင်မှုနှင့် ရောင်ရမ်းမှုကို လျှော့ချပေးခြင်း၊ လှုပ်ရှားသွားလာမှုနှင့် အားကစားပြန်လည်ပြုလုပ်နိုင်စေခြင်း၊ နှင့် ရေရှည်တွင် အဆစ်ယိုယွင်းနိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးခြင်းတို့ ဖြစ်ပါသည်။ (တစ်ရှူးများ အလွန်အကျွံ ပျက်စီးနေပြီး ချုပ်၍မရပါက အချို့လူနာများတွင် တစ်ရှူးဖယ်ရှား သန့်စင်ခြင်း debridement သို့မဟုတ် အသစ်ပြန်လည် တည်ဆောက်ခြင်း reconstruction ပြုလုပ်ရန် စဉ်းစားနိုင်ပါသည်)။

တင်ပါးဆုံဆစ် အရိုးနုကွင်း စုတ်ပြဲခြင်းကို မကုသဘဲထားပါက မည်သို့ဖြစ်လာနိုင်သနည်း?

အကယ်၍ စုတ်ပြဲနေသော ဒဏ်ရာသည် ဖိအား သို့မဟုတ် ထပ်တလဲလဲ ပွတ်တိုက်မှုဒဏ်ကို ဆက်လက်ခံစားနေရပါက ရောဂါလက္ခဏာများသည် တဖြည်းဖြည်း ပိုမိုဆိုးရွားလာနိုင်ပြီး ပေါင်ခြံအတွင်း မကြာခဏ ပိုမိုနာကျင်လာခြင်း၊ အချိန်ကြာကြာ မထိုင်နိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် အားကစား မလုပ်နိုင်တော့ခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပါသည်။ ထို့အပြင် FAI ရှိသော လူနာများတွင် အရွယ်မတိုင်မီ တင်ပါးဆုံဆစ်ရိုး ယိုယွင်းပျက်စီးခြင်း (Early Hip Osteoarthritis) ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်တက်လာနိုင်ပါသည်။

ခွဲစိတ်ပြီးနောက် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးနှင့် မျှော်မှန်းရလဒ်များ (Recovery Timeline)

လူနာအများစုသည် အဆစ်ပေါ် ဝန်ဖိအားလျှော့ချရန် ဂျိုင်းထောက်ကို ယာယီအသုံးပြုကာ ခွဲစိတ်သည့်နေ့ သို့မဟုတ် နောက်တစ်ရက်တွင် စတင်လမ်းလျှောက်နိုင်ကြပါသည်။ ရုံးအလုပ်လုပ်ကိုင်သူများသည် အများအားဖြင့် ၁-၂ ပတ်အတွင်း အလုပ်ပြန်ဆင်းနိုင်ပါသည်။

ကာယကုထုံး ပြန်လည်ထူထောင်ရေး အဆင့် ၄ ဆင့် –

  • အဆင့် ၁ (၀-၆ ပတ်): နာကျင်မှုနှင့် ရောင်ရမ်းမှုကို လျှော့ချခြင်း၊ ချုပ်ထားသောနေရာကို အကာအကွယ်ပေးခြင်း၊ အခြေခံ လှုပ်ရှားမှုအဆင့်များကို စတင်တိုးမြှင့်ခြင်း၊ ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်အတိုင်းသာ အလေးချိန်ချနင်းခြင်း။
  • အဆင့် ၂ (၆-၁၂ ပတ်): လှုပ်ရှားနိုင်စွမ်း အတိုင်းအတာကို တိုးမြှင့်ခြင်း၊ ကြွက်သားခွန်အား ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်း၊ တင်ပါးဆုံကြွက်သား ထိန်းချုပ်မှုကို လေ့ကျင့်ခြင်း၊ နေ့စဉ်ဘဝတွင် ပိုမိုလမ်းလျှောက်နိုင်လာခြင်း။
  • အဆင့် ၃ (၃-၆ လ): ကြွက်သားခွန်အားကို ပိုမိုတိုးမြှင့်ခြင်း၊ အခြေခံ အားကစားလှုပ်ရှားမှုများကို လေ့ကျင့်ခြင်း၊ ခွန်အားပိုမိုသုံးရသော လှုပ်ရှားမှုများအတွက် ပြင်ဆင်ခြင်း။
  • အဆင့် ၄ (၆-၁၂ လ): သီးသန့် အားကစားလေ့ကျင့်ခန်းများ ပြုလုပ်ခြင်း၊ အရှိန်နှင့် သွက်လက်မှုကို မြှင့်တင်ခြင်း၊ သင့်လျော်သလို အားကစားအပြည့်အဝ ပြန်လည်ကစားနိုင်ခြင်း။

ပုံမှန်လှုပ်ရှားမှု သို့မဟုတ် အားကစားသို့ ပြန်လည်စတင်နိုင်မည့် ခန့်မှန်းကာလ –

  • ၀-၃ လ: နေ့စဉ်ဘဝတွင် ပိုမိုလမ်းလျှောက်နိုင်ခြင်း။
  • ၃-၆ လ: စက်ဘီးစီးခြင်း၊ ရေကူးခြင်း၊ လမ်းမြန်မြန်လျှောက်ခြင်း။
  • ၆-၉ လ: ဂေါက်သီး (အပေါ့စား စတင်လေ့ကျင့်ခြင်း)၊ အလေးမလေ့ကျင့်ခန်း (Weight training)။
  • ၉-၁၂ လ: ပြေးခြင်း၊ လမ်းကြောင်းပြောင်းလှုပ်ရှားရသော အားကစားများနှင့် အဓိက အားကစားများ ပြုလုပ်ခြင်း။

သိထားသင့်သည့် အချက်များ – ပထမ ၆-၁၂ ပတ်အတွင်း ထုံကျင်တင်းတောင့်ခြင်း သို့မဟုတ် အနည်းငယ် နာကျင်ခြင်းတို့သည် ဖြစ်လေ့ရှိသော သဘာဝဖြစ်ပါသည်။ ပထမ ၃ လအတွင်း တင်ပါးဆုံကို နက်ရှိုင်းစွာ လှည့်ခြင်း၊ လိမ်ချိုးခြင်း သို့မဟုတ် ဆောင့်မိခြင်းများကို ရှောင်ကြဉ်သင့်ပါသည်။ လေ့လာမှုများစွာအရ နာကျင်မှု သက်သာပျောက်ကင်းခြင်းနှင့် မူလလုပ်ဆောင်ချက်များ ကောင်းမွန်စွာ ပြန်လည်ရရှိမှု အောင်မြင်နှုန်းမှာ ၈၀-၉၀% အထိ ရှိကြောင်း ဖော်ပြထားပါသည်။

စာဖတ်သူများ မှတ်သားထားသင့်သည့် အဓိကအချက်များ (Key Takeaways)

  • တင်ပါးဆုံဆစ် အရိုးနုကွင်း စုတ်ပြဲခြင်း (Hip Labral Tear) သည် လူငယ်များ၊ အားကစားသမားများနှင့် FAI ရှိသူများတွင် ပေါင်ခြံနှင့် တင်ပါးဆုံဆစ် နာကျင်ရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်း ဖြစ်ပါသည်။
  • သတိပြုရမည့် လက္ခဏာများမှာ ပေါင်ခြံအတွင်း နက်ရှိုင်းစွာ နာကျင်ခြင်း၊ တင်ပါးဆုံမှ အသံမြည်ခြင်း၊ အဆစ်အတွင်း တစ်ခုခုခံနေသလို ဖြစ်ခြင်း၊ အချိန်ကြာကြာထိုင်ချိန်၊ တင်ပါးဆုံဆစ်ကွေးချိန် သို့မဟုတ် အားကစားလုပ်ချိန်များတွင် ပိုမိုနာကျင်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပါသည်။
  • MRI သည် ရောဂါရှာဖွေရာတွင် အထောက်အကူပြုသော်လည်း စုတ်ပြဲမှုတွေ့ရှိတိုင်း ခွဲစိတ်ရန် လိုအပ်သည်ဟု မဆိုလိုပါ။
  • လူနာအများအပြားသည် ခွဲစိတ်မှုမပါသော ကုသမှုနည်းလမ်းများဖြင့် သက်သာပျောက်ကင်းနိုင်ပါသည်။
  • ခွဲစိတ်ရန် လိုအပ်လာပါက လက်ရှိကုသမှုအယူအဆအရ တင်ပါးဆုံဆစ်၏ ရေရှည်ခိုင်ခံ့မှုနှင့် ကျန်းမာရေးအတွက် Labrum ကို တတ်နိုင်သမျှ ပြန်လည်ပြုပြင် ထိန်းသိမ်းခြင်းကို အဓိကထား ဆောင်ရွက်ပါသည်။

ကိုးကားစာရင်းများ (References)

  1. Gómez-Verdejo F, Pérez-Prieto D, Gelber PE, et al. Review of Femoroacetabular Impingement Syndrome. EFORT Open Reviews. 2024;9(12):1152-1165.
  2. Fortier LM, Briggs KK, Kivlan BR, Philippon MJ. An Updated Review of Femoroacetabular Impingement Syndrome. Orthopedic Reviews. 2022;14(3):37513.
  3. American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS). Femoroacetabular Impingement (FAI). OrthoInfo.
  4. Kelly BT, Williams RJ, Philippon MJ. Arthroscopic Labral Repair in the Hip: Surgical Technique and Review of the Literature. Arthroscopy. 2005;21(12):1496-1504.
  5. Mercurio AM, Memon M, Simunovic N, et al. Return to Sport After Primary Hip Arthroscopic Surgery and Labral Treatment: Five-Year Outcomes. Arthroscopy. 2025.

ကျွန်ုပ်တို့က သင့်ကို ဂရုစိုက်ပါရစေ။

အချက်အလက်များအတွက် သို့မဟုတ် ဆရာဝန်နှင့် ရက်ချိန်းယူရန် ကျွန်ုပ်တို့ထံ ဆက်သွယ်ပါ။

ဆောင်းပါးရေးသူ

သက်ဆိုင်ရာ ဆရာဝန်များ

ဆက်စပ်ပက်ကေ့ဂျ်များ

ဆေးပီယန်စ် ဆေးရုံ

ကိုယ့်ကျန်းမာရေးကိုယ် ဂရုစိုက်ဖို့ စတင်လိုက်ပါ။

ဆရာဝန်နှင့် ရက်ချိန်းယူရန် အရာရှိတစ်ဦးနှင့် စကားပြောပါ။02-111-3703