အကြောင်းအရာသို့ ကျော်သွားပါ။
Sapiens ဆေးရုံ၊ ဘန်ကောက်
ထိုင်းနိုင်ငံရှိ Sapiens ဆေးရုံပိုကောင်းအောင် လှုပ်ရှားပါ ပိုကောင်းအောင် နေထိုင်ပါ

တင်ပါးဆုံရိုးခေါင်း သွေးကြောပိတ် အရိုးပွ/ဆွေးမြေ့ခြင်း (Avascular Necrosis; AVN) ဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း။ ဖြစ်ပွားရသောအကြောင်းရင်းများ၊ ရောဂါလက္ခဏာများ၊ ရောဂါရှာဖွေခြင်းနှင့် ကုသမှုလမ်းညွှန်ချက်များ

สะโพกตาย
နောက်ဆုံး အပ်ဒိတ်လုပ်ခဲ့သည် ဆောင်းပါးရေးသားသူ - ဒေါက်တာ နာတာယာ အူဒွမ်ဆက်ဒီ

နာတာရှည် တင်ပါးဆုံနာကျင်မှုကို ကြွက်သားရောင်ရမ်းခြင်းသက်သက်ဟု မယူဆပါနှင့်

တင်ပါးဆုံနာကျင်ခြင်းသည် အလွန်အတွေ့ရများသော ဝေဒနာတစ်ခုဖြစ်ပါသည်။ လူအများစုတွင် ပေါင်ခြံအတွင်းပိုင်း အောင့်၍နာကျင်ခြင်း (Groin pain)၊ လမ်းလျှောက်ခြင်း၊ လှေကားအတက်အဆင်းပြုလုပ်ခြင်း၊ ကုလားထိုင်မှထခြင်း သို့မဟုတ် ဖိနပ်စီးရန် ကိုင်းညွတ်ခြင်းတို့ ပြုလုပ်ချိန်၌ နာကျင်ခြင်းများ စတင်ခံစားရလေ့ရှိပါသည်။ ထို့ကြောင့် ကြွက်သား သို့မဟုတ် အရွတ်ရောင်ရမ်းခြင်း (Muscle or tendon inflammation) မျှသာဖြစ်သည်ဟု ထင်မှတ်ကာ အနားယူခြင်း သို့မဟုတ် အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများ မိမိသဘောဖြင့် သောက်သုံးခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်တတ်ကြပါသည်။

တင်ပါးဆုံနာကျင်မှုအများစုသည် စိုးရိမ်ဖွယ်ရောဂါဆိုးများကြောင့် မဟုတ်သော်လည်း အဆိုပါလက္ခဏာများသည် ရက်သတ္တပတ်ပေါင်းများစွာ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်နေခြင်း၊ လမ်းလျှောက်နိုင်သည့်အကွာအဝေး တိုတောင်းလာခြင်း သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်အလေးချိန်ဖိ၍ ထောက်ရန်ခက်ခဲလာခြင်း (Weight-bearing difficulty) တို့ ဖြစ်ပေါ်ပါက တင်ပါးဆုံအဆစ်ဆိုင်ရာ ရောဂါလက္ခဏာတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သဖြင့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှုခံယူသင့်ပါသည်။ ထိုရောဂါများအနက် တစ်ခုမှာ တင်ပါးဆုံရိုးခေါင်း သွေးကြောပိတ် အရိုးပွ/ဆွေးမြေ့ခြင်း (Avascular Necrosis; AVN) သို့မဟုတ် Osteonecrosis of the Femoral Head ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းသည် ပေါင်ရိုးထိပ်ပိုင်း (Femoral Head) သို့ သွေးထောက်ပံ့မှု လျော့နည်းသွားခြင်းကြောင့် အရိုးဆဲလ်များ တဖြည်းဖြည်းပျက်စီးခြင်း၊ ကြံ့ခိုင်မှုလျော့နည်းလာခြင်းနှင့် ကုသမှုမခံယူပါက အရိုးပြိုကျခွက်ဝင်ကာ ပြင်းထန်သော တင်ပါးဆုံအဆစ်ယိုယွင်းပျက်စီးခြင်း (Hip Osteoarthritis) အထိ ဖြစ်ပွားစေနိုင်သည့် အခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။

သတင်းကောင်းမှာ ရောဂါကို ကနဦးအဆင့်တွင် အရိုးခေါင်းမပြိုကျမီ ကြိုတင်စစ်ဆေးတွေ့ရှိပါက လူနာအများအပြားတွင် မူလသဘာဝအတိုင်း တင်ပါးဆုံအဆစ်ကို ထိန်းသိမ်းကုသနိုင်သည့် အခွင့်အလမ်းများစွာ ရှိနေခြင်းဖြစ်ပါသည်။

တင်ပါးဆုံရိုးခေါင်း သွေးကြောပိတ် အရိုးပွ/ဆွေးမြေ့ခြင်း (AVN) ဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း။

တင်ပါးဆုံရိုး AVN ဆိုသည်မှာ ပေါင်ရိုးထိပ်ခေါင်းဆီသို့ လုံလောက်သော သွေးထောက်ပံ့မှု မရရှိခြင်းကြောင့် အရိုးဆဲလ်များနှင့် ရိုးတွင်းခြင်ဆီဆဲလ်များ တဖြည်းဖြည်း သေဆုံးသွားသည့် ရောဂါအခြေအနေဖြစ်ပါသည်။ အရိုးသည် မိမိဘာသာ ပြန်လည်ပြုပြင်တည်ဆောက်နိုင်ခြင်း မရှိတော့သည့်အခါ ပေါင်ရိုးခေါင်း၏ ခံနိုင်ရည်ကြံ့ခိုင်မှု လျော့ကျလာပြီး အရိုးနုအောက်လွှာ အက်ကွဲခြင်း (Subchondral Fracture) ဖြစ်ပေါ်ကာ နောက်ဆုံးတွင် အရိုးခေါင်းပြိုကျခွက်ဝင်ခြင်း၊ အဆစ်မျက်နှာပြင်ပုံပျက်ခြင်းနှင့် ပြင်းထန်သော အဆစ်ရောင်ယိုယွင်းခြင်းတို့ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်စေပါသည်။

ရောဂါ၏ ပြင်းထန်မှုအဆင့်သည် နာကျင်မှုတစ်ခုတည်းအပေါ်တွင်သာ မူတည်သည်မဟုတ်ဘဲ ရောဂါအဆင့်နှင့် ပေါင်ရိုးခေါင်း ပြိုကျခွက်ဝင်မှုပမာဏတို့အပေါ်တွင်လည်း များစွာမူတည်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ကနဦးအဆင့်တွင် တိကျစွာ ရောဂါရှာဖွေဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းသည် ရောဂါတိုးတက်ပြန့်ပွားမှုကို နှေးကွေးစေပြီး မူလသဘာဝအဆစ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်မည့် ကုသမှုနည်းလမ်းများကို ရွေးချယ်နိုင်စေရန်အတွက် အထူးအရေးကြီးပါသည်။

  • အဖြစ်များသော ရောဂါလက္ခဏာများ: ပေါင်ခြံ၊ တင်ပါးဆုံ သို့မဟုတ် ပေါင်အတွင်းပိုင်း နက်ရှိုင်းစွာ အောင့်၍နာကျင်ခြင်း၊ လမ်းလျှောက်ခြင်း၊ အကြာကြီးထိုင်ခြင်း၊ အကြာကြီးရပ်ခြင်း သို့မဟုတ် လှေကားတက်သည့်အခါ နာကျင်ခြင်း၊ တင်ပါးဆုံအဆစ်လှုပ်ရှားရခက်ခဲပြီး တောင့်တင်းခြင်းနှင့် ရောဂါလက္ခဏာများ တဖြည်းဖြည်း ပိုမိုဆိုးရွားလာခြင်း။
  • အဓိကဖြစ်ပွားစေသော အကြောင်းရင်းများ: စတီးရွိုက် (Steroid) ဆေးဝါးများ သုံးစွဲခြင်း၊ အရက်အလွန်အကျွံသောက်သုံးခြင်း၊ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်း/အရိုးကျိုးခြင်း၊ SLE ရောဂါ သို့မဟုတ် သွေးဆဲလ်ပုံမမှန် သွေးအားနည်းရောဂါ (Sickle Cell Anemia) ကဲ့သို့သော ရောဂါအခံများ ရှိခြင်း။
  • အဖြစ်အများဆုံး အသက်အရွယ်အပိုင်းအခြား: အသက် ၃၀ မှ ၅၀ နှစ်ကြား (အမျိုးသမီးများထက် အမျိုးသားများတွင် ပိုမိုအဖြစ်များပါသည်)။
  • ရောဂါရှာဖွေစစ်ဆေးခြင်း: MRI စစ်ဆေးမှုဖြင့် ရောဂါကနဦးအဆင့်ကတည်းက စောစီးစွာ ဖော်ထုတ်နိုင်ပါသည် (စောစီးစွာ စစ်ဆေးတွေ့ရှိလေ ကုသမှုထိရောက်မှုနှင့် အဆစ်ထိန်းသိမ်းနိုင်မှု အခွင့်အလမ်း ပိုမိုမြင့်မားလေဖြစ်ပါသည်)။

တင်ပါးဆုံရိုးခေါင်း သွေးကြောပိတ် ဆွေးမြေ့ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းများမှာ အဘယ်နည်း။

ရောဂါဖြစ်ပွားရသည့် အဓိကအရင်းအမြစ်မှာ ပေါင်ရိုးထိပ်ခေါင်းသို့ သွေးစီးဆင်းမှု လျော့နည်းသွားခြင်း သို့မဟုတ် လုံးဝပြတ်တောက်သွားခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းသည် အရိုးဆီသို့ အောက်ဆီဂျင်နှင့် လိုအပ်သောအာဟာရများ မရောက်ရှိစေဘဲ အရိုးဆဲလ်များကို တဖြည်းဖြည်း သေဆုံးစေကာ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ အရိုးအားနည်းပြီး ပြိုကျပျက်စီးစေပါသည်။

ဖြစ်ပွားရသော အကြောင်းရင်းများကို အဓိက အုပ်စုကြီး (၂) ခု ခွဲခြားနိုင်ပါသည်:

  1. ထိခိုက်ဒဏ်ရာကြောင့်ဖြစ်သော AVN (Traumatic AVN):

    ပေါင်ရိုးခေါင်းသို့ သွေးထောက်ပံ့ပေးသော သွေးကြောများကို ပျက်စီးစေသည့် ပြင်းထန်သော ထိခိုက်ဒဏ်ရာများကြောင့် ဖြစ်ပွားခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ဥပမာ – ပေါင်ရိုးလည်ပင်းကျိုးခြင်း (Femoral Neck Fracture)၊ တင်ပါးဆုံအဆစ်ပြုတ်ထွက်ခြင်း (Hip Dislocation) သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သော ထိခိုက်မှုဒဏ်ရာများ ဖြစ်ကြပါသည်။ အရိုးကျိုးခြင်း ပြန်လည်ဆက်သွားသည့်တိုင် သွေးကြောငယ်များသည် မူလအတိုင်း ပြန်လည်မကောင်းမွန်နိုင်တော့သဖြင့် နောက်ဆက်တွဲအနေဖြင့် AVN ဖြစ်ပွားလာရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
  2. ထိခိုက်ဒဏ်ရာကြောင့်မဟုတ်ဘဲ ဖြစ်သော AVN (Non-traumatic AVN):

    ပိုမိုအတွေ့ရများပြီး အရိုးအတွင်း သွေးလည်ပတ်စီးဆင်းမှုကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသော ရောဂါများ သို့မဟုတ် ကျန်းမာရေးအခြေအနေများနှင့် ဆက်စပ်နေပါသည်၊ ဥပမာအားဖြင့်:
  • ကော်တီကိုစတီးရွိုက် (Corticosteroid) ဆေးဝါးများကို ရေရှည် သို့မဟုတ် ပမာဏများပြားစွာ သုံးစွဲခြင်း
  • အရက်ကို ပုံမှန်အလွန်အကျွံ သောက်သုံးခြင်း
  • စနစ်တကျ ခုခံအားဖောက်ပြန်သည့်ရောဂါ (Systemic Lupus Erythematosus; SLE)
  • သွေးနီဥဆဲလ်ပုံသဏ္ဌာန်မမှန်သော သွေးအားနည်းရောဂါ (Sickle Cell Disease)
  • သွေးခဲစနစ်ဆိုင်ရာ မူမမှန်မှုများ (Coagulopathy)
  • ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါ အစားထိုးကုသမှုခံယူထားပြီးနောက်ပိုင်း အခြေအနေများ
  • ရေငုပ်ဖိအားပြောင်းလဲမှုရောဂါ (Caisson Disease / Decompression Sickness)

(သို့သော်လည်း လူနာများ၏ ၂၀-၃၀% ခန့်တွင် တိကျသောအကြောင်းရင်းကို မတွေ့ရှိရဘဲ ဖြစ်ပွားတတ်ပြီး ၎င်းကို Idiopathic AVN ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်)။

တင်ပါးဆုံရိုးခေါင်း သွေးကြောပိတ် ဆွေးမြေ့ခြင်း၏ ရောဂါလက္ခဏာများ

ရောဂါကနဦးအဆင့်တွင် အချို့သောလူနာများ၌ သိသာသော လက္ခဏာများ လုံးဝမပြဘဲ ရှိနေနိုင်ပါသည်။ အချို့လူနာများတွင် ပေါင်ခြံ၊ တင်ပါးဆုံ သို့မဟုတ် တင်ပါးနေရာများ၌ အတွင်းနက်ရှိုင်းစွာ အောင့်ခြင်း စတင်ဖြစ်ပေါ်တတ်ပြီး အထူးသဖြင့် လမ်းလျှောက်ခြင်း၊ လှေကားအတက်အဆင်းပြုလုပ်ခြင်း၊ ထိုင်ခုံမှထခြင်း သို့မဟုတ် အချိန်ကြာမြင့်စွာ မတ်တပ်ရပ်ခြင်းတို့တွင် ပိုမိုခံစားရလေ့ရှိပါသည်။ အနားယူချိန်တွင် သက်သာသွားတတ်သောကြောင့် လူအများစုမှာ သာမန်ကြွက်သားနာကျင်မှုအဖြစ် လွဲမှားယူဆတတ်ကြပါသည်။

ရောဂါပိုမိုပြန့်ပွားလာပါက နာကျင်မှုသည် ပိုမိုပြင်းထန်လာပြီး မကြာခဏဆိုသလို ဖြစ်ပွားလာပါမည်။ လမ်းလျှောက်နိုင်သည့်အကွာအဝေး တိုတောင်းလာခြင်း၊ စတင်ထော့နဲ့လာခြင်း (Limping) နှင့် တင်ပါးဆုံအဆစ် လှုပ်ရှားနိုင်မှုပမာဏ လျော့နည်းလာခြင်း (အထူးသဖြင့် တင်ပါးဆုံကို အတွင်းဘက်သို့ လှည့်သည့်လှုပ်ရှားမှု – Internal Rotation) တို့ ဖြစ်ပေါ်လာပါသည်။

အကယ်၍ ပေါင်ရိုးခေါင်း စတင်ပြိုကျခွက်ဝင်သွားပါက ခန္ဓာကိုယ်အလေးချိန်ဖိမိတိုင်း နာကျင်မှုခံစားရမည်ဖြစ်ပြီး အချို့လူနာများတွင် အနားယူနေချိန် သို့မဟုတ် ညဘက်အိပ်စက်ချိန်များ၌ပင် ပြင်းထန်စွာ နာကျင်လာကာ နေ့စဉ်လူနေမှုဘဝကို သိသာစွာ ထိခိုက်စေနိုင်ပါသည်။

အောက်ပါလက္ခဏာများရှိပါက ဆရာဝန်နှင့် အမြန်ဆုံးပြသတိုင်ပင်သင့်ပါသည်:

  • တင်ပါးဆုံ သို့မဟုတ် ပေါင်ခြံနာကျင်မှုသည် ၂-၄ ပတ်ထက်ကျော်လွန်၍ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်နေခြင်း
  • လမ်းလျှောက်လျှင် နာကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် စတင်ထော့နဲ့ထော့နဲ့ လမ်းလျှောက်ရခြင်း
  • တင်ပါးဆုံအဆစ် လှုပ်ရှားနိုင်မှုပမာဏ လျော့ကျလာခြင်း
  • အနားယူနေချိန် သို့မဟုတ် ညဘက်တွင် နာကျင်မှု ပိုမိုဆိုးရွားလာခြင်း

ဆရာဝန်များအနေဖြင့် ဤရောဂါကို မည်သို့စစ်ဆေးဖော်ထုတ်သနည်း။

ရောဂါရှာဖွေခြင်းကို ရောဂါရာဇဝင်မေးမြန်းခြင်းနှင့် ခန္ဓာကိုယ်စမ်းသပ်စစ်ဆေးခြင်းတို့ကို စေ့စပ်သေချာစွာ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် စတင်ပါသည်။ ထို့နောက် လိုအပ်သလို သင့်လျော်သော အဆင့်မြင့်ပုံရိပ်ဖော် စစ်ဆေးမှုများကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ပါသည်:

  • ဓာတ်မှန်ရိုက်ကူးခြင်း (X-ray): ပေါင်ရိုးခေါင်းနှင့် တင်ပါးဆုံအဆစ်၏ အနေအထားပုံသဏ္ဌာန်ကို အကဲဖြတ်ရန် အခြေခံစစ်ဆေးမှုတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် ရောဂါကနဦးအဆင့်တွင် လူနာ၌ ဝေဒနာစတင်ခံစားနေရသော်လည်း ဓာတ်မှန်ပေါ်တွင် မူမမှန်မှုများကို မတွေ့ရှိရသေးဘဲ ပုံမှန်အတိုင်း တွေ့မြင်နေရနိုင်ပါသည်။
  • သံလိုက်ဓာတ်မှန်ရိုက်ကူးခြင်း (MRI): AVN ရောဂါဟု သံသယရှိသော်လည်း ဓာတ်မှန် (X-ray) အဖြေ ပုံမှန်ဖြစ်နေပါက MRI စစ်ဆေးမှုသည် ရောဂါအတည်ပြုနိုင်ရေးအတွက် အတိကျဆုံး ရွှေစံနှုန်း (Gold Standard) ဖြစ်ပါသည်။ အရိုးခေါင်း မပြိုကျမီ ကနဦးအဆင့်ကတည်းက ပေါင်ရိုးခေါင်း သွေးကြောပြတ်တောက်ချို့တဲ့မှုကို စောစီးစွာ ဖော်ထုတ်ပေးနိုင်သည့်အပြင် ထိရောက်သော ကုသမှုအစီအစဉ်များ ချမှတ်နိုင်ရန် ရောဂါဖြစ်ပွားသည့်နေရာနှင့် ပမာဏကို တိကျစွာ အကဲဖြတ်ပေးနိုင်ပါသည်။

တင်ပါးဆုံရိုးခေါင်း သွေးကြောပိတ် ဆွေးမြေ့ခြင်း၏ အဆင့်များ (AVN Staging)

ယေဘုယျအားဖြင့် တင်ပါးဆုံရိုးခေါင်း ပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ ရောဂါဗေဒပြင်းထန်မှုအပေါ် မူတည်၍ AVN ကို အဆင့် (၄) ဆင့် ခွဲခြားထားပါသည်:

ရောဂါအဆင့် (Stage)ရောဂါဗေဒဆိုင်ရာ လက္ခဏာရပ်များ (Pathology)ဓာတ်မှန်တွေ့ရှိချက် (X-ray)MRI တွေ့ရှိချက်အကြံပြုထားသော ကုသမှုလမ်းညွှန်ချက်
Stage I (ကနဦးအဆင့်)သွေးထောက်ပံ့မှု လျော့ကျသွားသော်လည်း အရိုးပုံသဏ္ဌာန် ပုံမှန်ဖြစ်ပြီး ပြိုကျခြင်းမရှိသေးပါပုံမှန် (မူမမှန်မှု မတွေ့ရသေးပါ)ရိုးတွင်းခြင်ဆီ ရောင်ရမ်းဖောရောင်ခြင်း (Bone marrow edema)၊ Double-line sign တွေ့ရှိရခြင်းခွဲစိတ်မှုမပြုလုပ်သော ကုသမှုအဓိကပြုလုပ်ခြင်း၊ ခန္ဓာကိုယ်အလေးချိန်ဖိမှု လျှော့ချခြင်း၊ ဆေးဝါး/ကာယကုထုံး သို့မဟုတ် Core decompression + BMAC/PRP ပြုလုပ်ခြင်း
Stage II (ဖွဲ့စည်းပုံ မူမမှန်စတင်ပြသသောအဆင့်)အရိုးဆဲလ်များ စတင်သေဆုံးပြီး မာကျောယိုယွင်းသည့်လက္ခဏာများ တွေ့ရသော်လည်း ပြိုကျခြင်းမရှိသေးပါအရိုးမာကျောခြင်း (Sclerosis) သို့မဟုတ် ရေအိတ်တည်ခြင်း (Cyst) ကဲ့သို့သော မူမမှန်မှုများ စတင်တွေ့ရခြင်းထိခိုက်သည့်အပိုင်း ကျယ်ပြန့်လာပြီး ပုံမမှန်သောအချက်ပြမှု သိသာစွာတွေ့ရခြင်းသွေးစီးဆင်းမှုတိုးတက်စေရန်နှင့် အရိုးပြိုကျမှုကို ကာကွယ်ရန် Core decompression + Bone graft / BMAC ပြုလုပ်ခြင်း
Stage III (စတင်ပြိုကျခွက်ဝင်သောအဆင့်)အရိုးနုအောက်လွှာ အက်ကွဲခြင်း (Subchondral fracture) ဖြစ်ပေါ်ပြီး ပေါင်ရိုးခေါင်း စတင်ပြိုကျခွက်ဝင်ခြင်းလခြမ်းပုံအရိပ် (Crescent sign) တွေ့ရပြီး အရိုးခေါင်း စတင်ပြိုကျနိုင်ခြင်းအရိုးနုအောက်လွှာ အက်ကွဲမှု (Subchondral fracture) နှင့် အရိုးမျက်နှာပြင် ပြားသွားမှုကို အတည်ပြုတွေ့ရှိရခြင်းအရိုးပြိုကျပျက်စီးမှုကို နှောင့်နှေးစေရန် Bone graft သို့မဟုတ် မူလအဆစ်ထိန်းသိမ်းမှု ခွဲစိတ်ကုသခြင်း (Joint-preserving surgery ဥပမာ – Osteotomy) ပြုလုပ်ခြင်း
Stage IV (ပြိုကျပျက်စီးပြီး အဆစ်ရောင်ယိုယွင်းသောအဆင့်)ပေါင်ရိုးခေါင်း လုံးဝပြိုကျပျက်စီးပြီး အဆစ်မျက်နှာပြင် ပုံပျက်ကာ အဆစ်ရောင်ယိုယွင်းခြင်းပေါင်ရိုးခေါင်း သိသာစွာပြိုကျခွက်ဝင်ခြင်းနှင့် ဒုတိယအဆင့် အဆစ်ရောင်ယိုယွင်းခြင်း (Secondary OA) ပေါ်ပေါက်ခြင်းပေါင်ရိုးခေါင်း ပြင်းထန်စွာပြိုကျပြီး အဆစ်တစ်ခုလုံး အကြီးအကျယ် ယိုယွင်းပျက်စီးနေခြင်းတင်ပါးဆုံအဆစ်အတု အစားထိုးခွဲစိတ်ခြင်း (Total Hip Arthroplasty; THA)

ကုသမှုအုပ်စုခွဲခြားမှု အနှစ်ချုပ်:

  • Stage I – II: ပေါင်ရိုးခေါင်း ပြိုကျခွက်ဝင်ခြင်း မဖြစ်သေးသဖြင့် မူလသဘာဝအရိုးခေါင်းကို ရေရှည်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ရန် အခွင့်အလမ်း အလွန်မြင့်မားပါသည် (Joint Preservation)။
  • Stage III – IV: ပေါင်ရိုးခေါင်း စတင်ပြိုကျပြီး အဆစ်ယိုယွင်းလာသဖြင့် မူလအရိုးကို ထိန်းသိမ်းရန် အခွင့်အလမ်း နည်းပါးသွားပြီး တင်ပါးဆုံအဆစ်အတု အစားထိုးကုသခြင်း (THA) ကို အဓိက ထည့်သွင်းစဉ်းစားရပါမည်။

အဆင့်အလိုက် တင်ပါးဆုံရိုးခေါင်း AVN ကုသမှုဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်ချက်များ

၁။ အရိုးခေါင်းမပြိုကျမီ ကနဦးအဆင့် ကုသမှုများ (Stage I-II: Joint Preservation)

အဓိက ရည်မှန်းချက်မှာ သဘာဝတင်ပါးဆုံအဆစ်ကို တတ်နိုင်သမျှ ကာလကြာရှည်စွာ ထိန်းသိမ်းထားရန်၊ ရောဂါတိုးတက်ပြန့်ပွားမှုကို နှေးကွေးစေရန်နှင့် အနာဂတ်တွင် အဆစ်အတုအစားထိုး ခွဲစိတ်ရနိုင်ခြေကို လျှော့ချရန်ဖြစ်ပါသည်။

  • အရိုးတွင်းဖိအားလျှော့ချရန် အပေါက်ဖောက်ခြင်း (Core Decompression): အရိုးသွေးကြောပိတ်ဆို့နေသော နေရာသို့ သေးငယ်သော အပေါက်ငယ်တစ်ခု ဖောက်ထွင်းပေးသည့် အသေးစားခွဲစိတ်မှုဖြစ်ပြီး အရိုးတွင်းဖိအားကို လျော့ကျစေကာ သွေးလည်ပတ်စီးဆင်းမှု ပိုမိုကောင်းမွန်စေပြီး အရိုးပြန်လည်ပြုပြင်ခြင်းကို လှုံ့ဆော်ပေးပါသည်။
  • လူနာ၏ ကိုယ်ပိုင်ရိုးတွင်းခြင်ဆီဆဲလ်များကို အသုံးပြုခြင်း (BMAC – Bone Marrow Aspirate Concentrate): လူနာ၏ တင်ပါးဆုံရိုးပြားမှ ရိုးတွင်းခြင်ဆီကို စုပ်ယူပြီး ဆဲလ်များကို သီးသန့်စစ်ထုတ်ခွဲထုတ်ကာ သွေးကြောပိတ်အရိုးနေရာသို့ ပြန်လည်ထိုးသွင်းပေးခြင်းဖြင့် အရိုးအသစ်များ ပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် အားပေးကူညီပါသည်။
  • အရိုးအစားထိုး အဆာဖြည့်သွင်းခြင်း (Bone Grafting): ဆွေးမြေ့နေသော အရိုးအတွင်းခေါင်းထဲသို့ သဘာဝအရိုး သို့မဟုတ် အရိုးအတု အစားထိုးပစ္စည်းများကို ဖြည့်သွင်းပေးခြင်းဖြင့် ပေါင်ရိုးခေါင်း၏ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံကို ထောက်ကန်ပေးကာ ပြိုကျခြင်းမဖြစ်စေရန် ကာကွယ်ပေးပါသည်။
  • မှန်ပြောင်းဖြင့် တင်ပါးဆုံအဆစ်အတွင်း စစ်ဆေးကုသခြင်း (Hip Arthroscopy): အချို့သောလူနာများတွင် အဆစ်အတွင်းပိုင်း အခြေအနေကို တိုက်ရိုက်ကြည့်ရှုစစ်ဆေးရန်နှင့် အတူတကွ တွဲဖက်ဖြစ်ပေါ်တတ်သော အဆစ်နုတ်ဖြန်းစွန်း ပြဲပြဲခြင်း (Labral tear) သို့မဟုတ် တင်ပါးဆုံရိုးစွန်းချင်း ပွတ်တိုက်ခြင်း (Femoroacetabular Impingement; FAI) တို့ကို ပြုပြင်ကုသရန် အသုံးပြုပါသည်။

၂။ အဆင့် ၃ အတွက် ကုသမှုများ (Stage III)

ပေါင်ရိုးခေါင်း စတင်ပြိုကျခွက်ဝင်လာပါက ကုသမှုနည်းလမ်းများသည် ပိုမိုရှုပ်ထွေးလာပါသည်။ အသက်အရွယ်ငယ်ရွယ်ပြီး ပြိုကျမှုအနည်းငယ်သာရှိသေးသော လူနာများတွင် အရိုးအစားထိုးခြင်း (Bone Grafting) သို့မဟုတ် ဝန်ထမ်းရိုးရွေ့ပြောင်း ခွဲစိတ်ဖြတ်တောက်ခြင်း (Osteotomy) တို့ဖြင့် ပြိုကျပျက်စီးမှုကို နှောင့်နှေးစေရန် ကြိုးစားနိုင်ပါသည်။ သို့သော် အရိုးခေါင်း ပြိုကျမှုပမာဏများပြားခြင်း၊ ပြင်းထန်စွာ နာကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် နေ့စဉ်လူနေမှုဘဝကို များစွာထိခိုက်လာပါက တင်ပါးဆုံအဆစ်အတု အစားထိုးခြင်းသည် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ရလဒ်ကို ပေးစွမ်းနိုင်ပါသည်။

၃။ အဆင့် ၄ အတွက် ကုသမှုများ (Stage IV)

အရိုးခေါင်းပြိုကျပြီး တင်ပါးဆုံအဆစ်ရောင်ယိုယွင်းပျက်စီးသွားသည့်အခါ မူလအရိုးခေါင်းကို ထိန်းသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းသည့်ကုသမှုများသည် ထိရောက်မှုမရှိတော့ပါ။ တင်ပါးဆုံအဆစ်အတု အစားထိုးခွဲစိတ်ခြင်း (Total Hip Arthroplasty; THA) သည် ဤအဆင့်အတွက် နိုင်ငံတကာအသိအမှတ်ပြု အဓိကစံပြကုသမှုနည်းလမ်းဖြစ်ပြီး နာကျင်မှုကို ထိရောက်စွာ ပျောက်ကင်းစေခြင်း၊ လှုပ်ရှားသွားလာမှုကို ပုံမှန်နီးပါး ပြန်လည်ကောင်းမွန်စေခြင်းနှင့် လူနာများ၏ ဘဝအရည်အသွေးကို မြင့်မားစွာ ပြန်လည်ရရှိစေနိုင်ပါသည်။

ရောဂါတိုးတက်မှုကို နှေးကွေးစေမည့် နေထိုင်မှုအလေ့အထများ (AVN ဖြစ်ပါက မိမိကိုယ်ကို မည်သို့ဂရုစိုက်ရမည်နည်း)

ပြုလုပ်သင့်သောအချက်များ:

  • မနာကျင်စေနိုင်သည့် အတိုင်းအတာအတွင်း လမ်းလျှောက်ခြင်း: တစ်နေ့လျှင် မိနစ် ၃၀ မှ ၄၅ မိနစ်ခန့် လမ်းလျှောက်ပေးခြင်းသည် အဆစ်များချောမွေ့စွာ လှုပ်ရှားနိုင်စေပြီး နာကျင်မှုကို လျော့နည်းစေပါသည်။
  • ရေကူးခြင်း: ခန္ဓာကိုယ်အလေးချိန်ဖိမှု ကင်းလွတ်သော လေ့ကျင့်ခန်းဖြစ်ပြီး အဆစ်ကို ထိခိုက်မှုမရှိစေဘဲ ကြွက်သားကြံ့ခိုင်မှုကို တိုးတက်စေပါသည်။
  • စက်ဘီးစီးခြင်း: ညီညာသော ပြင်ညီလမ်းပေါ်တွင် သို့မဟုတ် ပေါ့ပါးသော ဝန်အားဖြင့် မိနစ် ၃၀ မှ ၄၅ မိနစ်ခန့် ဆက်တိုက်နင်းပေးခြင်း။
  • ဘဲဥပုံခြေနင်းစက် အသုံးပြုခြင်း (Elliptical Trainer): အဆစ်အပေါ် သက်ရောက်မှုဒဏ်နည်းပါးသော (Low-impact) လေ့ကျင့်ခန်းတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။
  • တင်ပါးဆုံနှင့် ခန္ဓာကိုယ်ဗဟိုကြွက်သားများ လေ့ကျင့်ခြင်း (Core stability exercises): အဆစ်ကို အထောက်အကူပြုပေးပြီး ဖိအားများကို လျှော့ချပေးကာ လမ်းလျှောက်ရာတွင် တည်ငြိမ်မှုတိုးစေပါသည်။
  • ကိုယ်အလေးချိန်ထိန်းညှိခြင်း: ခန္ဓာကိုယ်အလေးချိန် ၁ ကီလိုဂရမ် လျော့ကျသွားတိုင်း လမ်းလျှောက်ချိန်တွင် တင်ပါးဆုံအဆစ်အပေါ် သက်ရောက်သော ဝန်ဖိအားကို သိသာစွာ လျှော့ချပေးနိုင်ပါသည်။
  • အာဟာရပြည့်စုံစွာ စားသုံးခြင်း: အရိုးကျန်းမာရေးအတွက် လုံလောက်သော ပရိုတင်း၊ ဗီတာမင် ဒီ (Vitamin D) နှင့် ကယ်လ်စီယမ် (Calcium) တို့ကို စားသုံးပေးခြင်း။
  • ရက်ချိန်းအတိုင်း ဆရာဝန်နှင့် ပုံမှန်ပြသခြင်း: ဆရာဝန်မှ ရောဂါအခြေအနေကို ဆက်လက်အကဲဖြတ်ပြီး သင့်လျော်သော ကုသမှုများကို အချိန်မီ ပြုပြင်စီစဉ်နိုင်ရန် ဖြစ်ပါသည်။

ရှောင်ကြဉ်သင့်သောအချက်များ:

  • အပြေးလေ့ကျင့်ခြင်း သို့မဟုတ် အဆစ်အပေါ် သက်ရောက်မှုပြင်းထန်သော လေ့ကျင့်ခန်းများ ပြုလုပ်ခြင်း (High-impact exercises)
  • ခုန်ပေါက်ခြင်း
  • ထိခိုက်တိုက်မိနိုင်ခြေရှိသော အားကစားနည်းများ (ဥပမာ – ဘောလုံး၊ ဘတ်စကက်ဘော၊ တင်းနစ်)
  • အလေးအပင်များ မခြင်း သို့မဟုတ် အားစိုက်ထုတ်မခြင်း
  • ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း (သွေးကြောများကို ကျဉ်းစေပြီး အရိုးဆီသို့ သွေးရောက်ရှိမှုကို လျော့နည်းစေကာ အရိုးပြန်လည်ပြုပြင်ခြင်းကို ခက်ခဲစေပါသည်)
  • အရက် အလွန်အကျွံ သောက်သုံးခြင်း
  • ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်မပါဘဲ စတီးရွိုက် (Steroid) ဆေးဝါးများကို မိမိသဘောဖြင့် သောက်သုံးခြင်း သို့မဟုတ် ရေရှည်သုံးစွဲခြင်း

နိဂုံးချုပ်အကျဉ်း

တင်ပါးဆုံရိုးခေါင်း သွေးကြောပိတ် အရိုးပွ/ဆွေးမြေ့ခြင်း (Avascular Necrosis; AVN) သည် ပေါင်ရိုးထိပ်သို့ သွေးထောက်ပံ့မှု လျော့နည်းသွားရာမှတဆင့် အရိုးတဖြည်းဖြည်း ပျက်စီးဆွေးမြေ့ကာ အရိုးပြိုကျပြီး ပြင်းထန်သော အဆစ်ရောင်ယိုယွင်းမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့် အခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ အရေးကြီးဆုံးအချက်မှာ ရောဂါကို ကနဦးအဆင့်တွင် စောစီးစွာ ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းဖြစ်ပြီး မူလသဘာဝ တင်ပါးဆုံအဆစ်ကို ထိန်းသိမ်းရန် အခွင့်အလမ်းများစွာ ရရှိစေပါသည်။ ရောဂါဆိုးရွားပြန့်ပွားသွားသော လူနာများတွင်မူ တင်ပါးဆုံအဆစ်အတု အစားထိုးခွဲစိတ်ခြင်း (THA) ဖြင့် နာကျင်မှုကို ထိရောက်စွာ သက်သာစေနိုင်ပြီး ပုံမှန်နီးပါး လှုပ်ရှားသွားလာနိုင်သော ဘဝအရည်အသွေးကို ပြန်လည်ရရှိစေနိုင်ပါသည်။

မကြာခဏမေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ (FAQ)

  • တင်ပါးဆုံရိုး AVN ဖြစ်နေပါက လမ်းလျှောက်လေ့ကျင့်ခန်း လုပ်နိုင်ပါသလား။: လုပ်ဆောင်နိုင်ပါသည်။ အကယ်၍ ရောဂါကနဦးအဆင့်တွင် ရှိနေပြီး လမ်းလျှောက်ခြင်းက နာကျင်မှုကို ပိုမိုမဆိုးရွားစေပါက ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။ သို့သော် ရေကူးခြင်း၊ စက်ဘီးစီးခြင်း သို့မဟုတ် ပြင်ညီလမ်းလျှောက်ခြင်း ကဲ့သို့သော အဆစ်အပေါ် သက်ရောက်မှုဒဏ်နည်းသော လေ့ကျင့်ခန်းများကို ဦးစားပေးသင့်ပြီး ပြင်းထန်သော အားကစားများကို ရှောင်ကြဉ်သင့်ပါသည်။
  • ဤရောဂါသည် မည်သည့်အသက်အရွယ်များတွင် အဖြစ်အများဆုံးနည်း။: မည်သည့်အသက်အရွယ်မဆို ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း လုပ်ငန်းခွင်ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်နေသော အသက် ၃၀ မှ ၅၀ နှစ်ကြား အရွယ်များတွင် အဖြစ်အများဆုံး တွေ့ရှိရပါသည်
  • တင်ပါးဆုံရိုး AVN သည် ဘယ်/ညာ နှစ်ဖက်စလုံးတွင် ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသလား။: ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် စတီးရွိုက်ဆေးဝါးများ သုံးစွဲခြင်း၊ အရက်အလွန်အကျွံသောက်သုံးခြင်း သို့မဟုတ် SLE ရောဂါအခံရှိသူများတွင် နှစ်ဖက်စလုံး၌ ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများပါသည်။ လူနာအချို့တွင် တစ်ဖက်တည်းသာ ရောဂါလက္ခဏာခံစားရသော်လည်း MRI စစ်ဆေးမှုပြုလုပ်ပါက အခြားတစ်ဖက်တွင်ပါ ကနဦးအဆင့် မူမမှန်မှုများကို စတင်တွေ့ရှိနိုင်ပါသည်။
  • ဗီတာမင် သို့မဟုတ် ဖြည့်စွက်စာများသည် တင်ပါးဆုံရိုး AVN ကို သက်သာပျောက်ကင်းစေနိုင်ပါသလား။: လက်ရှိအချိန်အထိ ကော်လာဂျင်၊ ဂလူကိုစမင်း (Glucosamine) သို့မဟုတ် မည်သည့် အာဟာရဖြည့်စွက်စာမျှ ဤရောဂါကို တိုက်ရိုက်ကုသပျောက်ကင်းစေနိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် ရောဂါတိုးတက်မှုကို တိုက်ရိုက်နှေးကွေးစေနိုင်ခြင်း ရှိကြောင်း ခိုင်လုံသော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အထောက်အထားများ မရှိသေးပါ။ သို့ရာတွင် ဆရာဝန်များအနေဖြင့် အရိုးတစ်ခုလုံး၏ အထွေထွေကျန်းမာရေးကို အထောက်အကူပြုစေရန် ဗီတာမင် ဒီ သို့မဟုတ် ကယ်လ်စီယမ်တို့ကို အကြံပြုညွှန်းဆိုနိုင်ပါသည်။

ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ကိုးကားချက်များ (References)

  1. Mont MA, Salem HS, Piuzzi NS, Goodman SB, Jones LC. Nontraumatic osteonecrosis of the femoral head: Where do we stand today? J Bone Joint Surg Am. 2020;102(12):1084-1099.
  2. Lieberman JR, Berry DJ, Mont MA, Aaron RK, Callaghan JJ, Rajadhyaksha AD, et al. Osteonecrosis of the hip: Management in the twenty-first century. Instr Course Lect. 2003;52:337-355.
  3. Yoon BH, Jones LC, Chen CH, Cheng EY, Cui Q, Drescher W, et al. Etiologic classification criteria of ARCO on femoral head osteonecrosis. J Arthroplasty. 2019;34(1):163-168.
  4. Association Research Circulation Osseous (ARCO). ARCO Consensus on the staging and management of osteonecrosis of the femoral head. J Orthop Res. 2019.
  5. Pierrepont JW, Marel E, Baré JV, et al. Management of osteonecrosis of the femoral head: Current concepts. Bone Joint J. 2024;106-B(Suppl):3-12.
  6. American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS). Osteonecrosis of the Hip (Avascular Necrosis). Updated 2024.
  7. Cui Q, Jo WL, Koo KH, Cheng EY, Drescher W, Goodman SB, et al. ARCO Consensus on the management of early-stage osteonecrosis of the femoral head. J Orthop Translat. 2022;35:39-49.
  8. Zhao D, Xu D, Wang W, Cui X. Iliac bone grafting and core decompression for osteonecrosis of the femoral head: A systematic review. J Orthop Surg Res. 2020;15:128.
  9. Hua KC, Yang XG, Feng JT, Wang F, Yang L. Core decompression combined with bone marrow aspirate concentrate for early osteonecrosis of the femoral head: A meta-analysis. Orthop Surg. 2023;15(6):1669-1680.
  10. Abdel MP, Berry DJ. Current practice trends in total hip arthroplasty for osteonecrosis of the femoral head. J Am Acad Orthop Surg. 2024;32(5):e230-e239.

ကျွန်ုပ်တို့က သင့်ကို ဂရုစိုက်ပါရစေ။

အချက်အလက်များအတွက် သို့မဟုတ် ဆရာဝန်နှင့် ရက်ချိန်းယူရန် ကျွန်ုပ်တို့ထံ ဆက်သွယ်ပါ။

ဆောင်းပါးရေးသူ

သက်ဆိုင်ရာ ဆရာဝန်များ

ဆက်စပ်ပက်ကေ့ဂျ်များ

တင်ပါးဆုံရိုးတစ်ခုလုံး အစားထိုးခွဲစိတ်ကုသမှု / တင်ပါးဆုံရိုးအစားထိုးခြင်း – THA/THR

ฟื้นฟูคุณภาพชีวิตและกลับมาเคลื่อนไหวได้อย่างมั่นใจ ด้วยการผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียมทั้งหมด (THA/THR) โดยทีมแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

အသေးစိတ်အချက်အလက်များကိုကြည့်ပါ။: Total Hip Arthroplasty / Replacement – THA/THR

အဆစ်မှန်ပြောင်းဖြင့် လှည့်ပတ်လက်ကောက်ဝတ် ပြုပြင်ခြင်း

ดูแลปัญหาเอ็นหมุนข้อไหล่ฉีกขาด ด้วยการผ่าตัดส่องกล้องโดยทีมแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ พร้อมการดูแลก่อนและหลังผ่าตัดอย่างเหมาะสม เพื่อช่วยฟื้นฟูการทำง…

အသေးစိတ်အချက်အလက်များကိုကြည့်ပါ။: Arthroscopic Rotator Cuff Repair

ဒူးခေါင်းအဆစ်အစားထိုးခွဲစိတ်မှု – UKA

ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมบางส่วน (UKA) ด้วยข้อเทียมเกรดพรีเมียม Stryker หรือเทียบเท่า เหมาะสำหรับผู้ที่มีข้อเข่าเสื่อมเฉพาะส่วน ช่วยลดอาการป…

အသေးစိတ်အချက်အလက်များကိုကြည့်ပါ။: Unicompartmental Knee Arthroplasty – UKA

အဆစ်မှန်ပြောင်းဖြင့် ပခုံးခွဲစိတ်ကုသမှု အခြေခံ

ดูแลข้อไหล่ ฟื้นฟูการเคลื่อนไหวอย่างเหมาะสม สำหรับผู้ที่มีปัญหาข้อไหล่จากขอบเบ้าข้อไหล่ฉีกขาด หรือภาวะข้อไหล่ติดที่ส่งผลต่อการเคลื่อนไหว Sap…

အသေးစိတ်အချက်အလက်များကိုကြည့်ပါ။: Arthroscopic Shoulder Basic

အဆစ်မှန်ပြောင်းဖြင့် မီနီစကပ်စ် ပြုပြင်ခြင်း

ดูแลข้อเข่า ฟื้นฟูการเคลื่อนไหวอย่างเหมาะสม สำหรับผู้ที่มีหมอนรองข้อเข่าฉีกขาด แพ็กเกจส่องกล้องเย็บซ่อมหมอนรองข้อเข่า (Arthroscopic Meniscus…

အသေးစိတ်အချက်အလက်များကိုကြည့်ပါ။: Arthroscopic Meniscus Repair

ဒူးခေါင်းတစ်ခုလုံး အဆစ်အစားထိုးကုသမှု (TKA)

ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมทั้งหมด (Total Knee Arthroplasty: TKA) ดูแลครบตั้งแต่การเตรียมความพร้อมก่อนผ่าตัด การผ่าตัดโดยทีมแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ…

အသေးစိတ်အချက်အလက်များကိုကြည့်ပါ။: Total Knee Arthroplasty (TKA)

ဆေးပီယန်စ် ဆေးရုံ

ကိုယ့်ကျန်းမာရေးကိုယ် ဂရုစိုက်ဖို့ စတင်လိုက်ပါ။

ဆရာဝန်နှင့် ရက်ချိန်းယူရန် အရာရှိတစ်ဦးနှင့် စကားပြောပါ။02-111-3703